Velayete ilişkin anlaşmalar, tarafların kendi aralarında düzenlediği bir metin olmakla yetinmez; hâkim onayından geçmediği sürece uygulanabilirliği tartışmalıdır. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen bu süreçte, protokolün nasıl yazıldığı kadar hangi mercie sunulduğu da sonucu belirler.
Protokolün Uygulanabilir Yazılması
Denetime dayanıklı bir protokol, tartışmayı sonradan yeniden açacak boşluk bırakmaz. Uygulamada sorun çıkaran noktalar genellikle şunlardır:
- Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri belirtilmeden yazılması
- Tatil, bayram ve yarıyıl düzeninin yıllara göre dönüşümlü olarak gösterilmemesi
- Yurt dışı seyahat, pasaport işlemleri ve okul değişikliği gibi konularda karar mekanizmasının belirsiz kalması
- Nafakanın ödeme günü, ödeme kanalı ve artış esasının yazılmaması
- Sağlık ve eğitim giderlerinde paylaşım oranının tanımsız bırakılması
Metnin çocuğun yararına uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirileceğinden, tarafların menfaat dengesi kadar çocuğun günlük düzeni de gözetilmelidir.
Onay Aşaması ve Beyanların Kayda Geçmesi
- Protokol, dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye sunulur ve duruşmada tarafların özgür iradesi tespit edilir.
- Hâkim, protokolün bir bölümünde değişiklik önerebilir; taraflar kabul etmezse anlaşmalı yol kapanır.
- Onaylanan protokol hükmün bir parçası haline gelir; bu nedenle sonradan yapılacak sözlü değişiklikler bağlayıcı olmaz.
- Kararın kesinleşmesi beklenmeden yapılan nüfus ve tapu işlemleri sorun doğurabilir.
Değişiklik Talebinde Doğru Kapı
Koşullar değiştiğinde velayet, kişisel ilişki veya nafaka yeniden düzenlenebilir. Ancak bu talebin nereye yöneltileceği sık karıştırılır. Velayet ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi aile mahkemesinden istenir; kararın uygulanmaması halinde ise icra yoluyla teslim ve kişisel ilişki kurulmasına dair ayrı bir süreç işler. Yetki bakımından çocuğun yerleşim yeri belirleyici olabileceğinden, taşınma sonrası açılan davalarda yetki itirazı gündeme gelir.
Uygulama Sorunlarında Kayıt Tutmak
Değişiklik talebinin kabulü, iddianın belgeye dayanmasına bağlıdır. Teslim edilmeyen günlerin tarih tarih not edilmesi, okul ve sağlık kayıtlarının toplanması, yazışmaların saklanması bu bakımdan gereklidir. Soyut şikâyetlerle desteklenen taleplerin kabul görmesi güçtür.
Kapanış
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı, ailenin yerleşim düzeni ve tarafların iletişim kabiliyeti sonucu değiştirebilir. Protokolün ileride yeniden tartışma doğurmaması için metnin bir hukukçuyla birlikte kaleme alınması yerinde olur.