Velayet uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman nihai hüküm değil, dosyanın ilk haftalarında alınan geçici tedbirlerdir. Çocuğun fiilen kimin yanında kalacağı, kişisel ilişkinin hangi gün ve saatlerde kurulacağı, okul ve sağlık işlemlerinin kimin tarafından yürütüleceği bu aşamada şekillenir. TMK ve HMK'nın geçici koruma araçları ile 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemesi düzeni birlikte okunmadığında, esasen haklı bir talep sırf zamanlama ve merci hatası nedeniyle sonuçsuz kalabilir.
Talebin Hangi Kapıdan Girdiği Neyi Değiştirir
Geçici tedbir talebi üç ayrı şekilde gündeme gelebilir: derdest boşanma davası içinde hâkimin alacağı geçici önlemler kapsamında, bağımsız bir velayet veya velayetin değiştirilmesi davasıyla birlikte, ya da açılacak dava öncesinde HMK'nın ihtiyati tedbir hükümlerine dayanılarak. Bu üç yolun dilekçe yapısı, teminat ve dava açma süresi bakımından sonuçları aynı değildir.
- Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde talep, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesine yöneltilir; adliye kaleminde yapılan yanlış tevzi düzeltilse bile takvim kaybı yaşanır.
- Yetki bakımından eşlerin yerleşim yeri ile son defa birlikte oturdukları yer ayrımı gözden kaçırıldığında yetki itirazı gündeme gelir.
- Karar verildikten sonra çocuk teslimi ve kişisel ilişki ilamlarının yerine getirilmesi icra dairesi üzerinden değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü eliyle yürütülür; icra dairesine yapılan talep boşa gider.
Takvimi Geriye Doğru Kurmak
Pratikte işleyen yöntem, duruşma gününden geriye doğru sayarak çalışmaktır. Sosyal inceleme ve pedagog raporunun hazırlanması zaman aldığından, uzman incelemesi talebi ilk dilekçede yer almalıdır. Dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması kapandıktan sonra yeni vakıa ileri sürmek serbestçe mümkün olmadığından, çocuğun günlük düzenine ilişkin somut olguların baştan dosyaya girmesi gerekir. Okul kaydı, sağlık raporu, ikamet ve çalışma düzenine ilişkin belgeler tarih sırasına göre tek bir dizinde toplanmalıdır.
Tedbir Talebini Ölçülebilir Yazmak
Genel ifadelerle kurulan tedbir talepleri uygulanabilirlik sorunu doğurur. Talep; teslim ve iade saati, teslim yeri, yarıyıl ve yaz tatilinin bölüşümü, dini bayramlarda uygulanacak düzen, çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin sınırlama gibi başlıklarda ayrı ayrı somutlaştırılmalıdır. Böylece hem hâkimin karar yazması kolaylaşır hem de ilerideki infaz aşamasında tartışma alanı daralır.
Ret Halinde İkinci Yol Haritası
Tedbir talebinin reddi dosyanın sonu değildir. Bu tür ara kararlara karşı itiraz yolu bulunduğu gibi, koşulların değişmesi halinde yeni delillerle talebin yenilenmesi de mümkündür. İkinci başvuruda ilk dilekçenin tekrarı yerine, ret gerekçesinde işaret edilen eksikliği doğrudan karşılayan belge ve tanık listesi sunulmalıdır.
Burada aktarılanlar genel nitelikte bilgilendirmedir. Çocuğun yaşı, tarafların ikamet düzeni ve dosyadaki delil durumu tabloyu bütünüyle değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesinde yarar vardır.