Boşanma dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman iddianın gücü değil, iddianın hangi mahkemede ve hangi delille ortaya konduğudur. Yanlış yer mahkemesinde açılan dava aylar sonra yetki yönünden reddedilir; hukuka aykırı yoldan elde edilen kayıt ise dosyada hiç değerlendirilmez. Aşağıda delil planının bu iki eksende nasıl kurulacağı anlatılıyor.
Dilekçe Nereye Verilecek
Görev bakımından 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemeleri yetkilidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yer bakımından ise TMK, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini işaret eder. Ayrılık sonrası taşınma, adres kaydının güncellenmemesi veya fiilen başka şehirde yaşama gibi durumlarda bu iki ölçütten hangisine dayanıldığı dilekçede açıkça gösterilmelidir. Yetki itirazı gelmesi ihtimaline karşı dayanak belgeler baştan hazır tutulmalıdır.
Delilin Hukuka Uygunluğu
HMK, hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin mahkemece dikkate alınamayacağını açıkça düzenler. Bu kural, boşanma dosyalarında en çok şu noktalarda karşımıza çıkar: eşin telefonuna veya hesabına izinsiz erişilerek alınan kayıtlar, evin ortak kullanım alanı dışında gizlice yapılan görüntü kayıtları, üçüncü kişilere ait yazışmaların ele geçirilmesi. Bu tür bir materyalin dosyaya konulması yalnız delil değeri taşımamakla kalmaz, ayrı bir hukuki sorumluluğu da gündeme getirebilir. Aynı olguyu tanık, banka kaydı, mesajlaşmanın kendi cihazındaki kısmı veya resmî kayıtlar üzerinden ispatlamak çoğu zaman mümkündür.
Süreye Bağlı Boşanma Sebepleri
Boşanma sebeplerinin bir kısmı hak düşürücü süreye tabidir. TMK, zina sebebine dayanan dava hakkının öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl geçmekle düşeceğini; affeden tarafın ise dava hakkını yitireceğini öngörür. Buna karşılık evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan genel sebepte böyle bir süre yoktur. Dosya kurulurken hangi sebebe dayanıldığı ve o sebebin süresinin işleyip işlemediği ilk sayfada netleştirilmelidir; aksi hâlde esasa girilmeden sonuç alınamaz.
Delil Listesi ve Dilekçeler Aşaması
- Tanıkların hangi vakıayı gördüğü, tanık listesinde vakıa bazında eşleştirilir.
- Ekonomik talepler için gelir, malvarlığı ve harcama belgeleri ayrı bir klasörde toplanır.
- Velayet talebi varsa çocuğun günlük düzenine ilişkin okul ve sağlık kayıtları hazırlanır.
- Deliller dilekçeler aşamasında gösterilir; ön incelemede verilecek kesin süre kaçırıldığında sonradan sunma imkânı büyük ölçüde kapanır.
Kapanış
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme içindir. Her boşanma dosyasında yetki, sebep ve delil dengesi farklı kurulur; dilekçe verilmeden önce somut olayın bir hukukçuyla değerlendirilmesi, sonradan telafisi zor tercihlerin önüne geçer.