Boşanma sürecinde tarafların üzerinde en çok anlaştığını sandığı, fiiliyatta ise en çok uyuşmazlık çıkan başlık mal rejiminin tasfiyesidir. TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, protokol hazırlığını ve talebin hangi mahkemede, hangi sırayla ileri sürüleceğini konu alıyor.
Görev ve Yetki: İlk Kontrol Noktası
Mal rejiminden kaynaklanan alacak talepleri, aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Talebin sulh hukuk mahkemesine ya da genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesine açılması, görevsizlik kararı ve zaman kaybı doğurur. Taşınmaz söz konusu olduğunda dahi uyuşmazlığın kaynağı mal rejimi ise, tapu iptali davası refleksiyle hareket etmek yanıltıcı olabilir.
Sıralama Sorunu: Boşanma ile Tasfiye Aynı Anda mı?
Tasfiye talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilirse de, karara bağlanması boşanma hükmünün kesinleşmesine bağlıdır. Bu nedenle uygulamada tasfiye çoğunlukla ayrı bir dosyada yürütülür. Rejimin sona erme anı, boşanma davasının açıldığı tarihe göre belirlendiğinden, bu tarihten sonraki edinimlerin hesaba dahil edilmesi tartışma yaratır. Dava tarihinin ve rejim türünün en baştan netleştirilmesi, hesabın tamamını etkiler.
Protokolde Nelerin Yazılması Gerekir?
- Her bir malvarlığı kalemi, tapu ve sicil bilgisiyle tek tek sayılır; "tüm mallar paylaşılmıştır" gibi kapalı ifadelerden kaçınılır.
- Katılma alacağı, değer artış payı ve kişisel mal iddiaları ayrı kalemler olarak gösterilir.
- Banka hesapları, araçlar, şirket payları ve emeklilik birikimleri açıkça belirtilir.
- Devir ve ödeme takvimi, temerrüt hâlinde uygulanacak sonuçla birlikte yazılır.
- Feragat mi, ibra mı, yoksa yalnızca bu davaya özgü bir uzlaşma mı olduğu tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade edilir.
Belge Toplama ve İspat
Katkı ve edinim iddiaları belgeyle desteklenmediğinde tanık beyanı çoğu zaman tek başına yeterli sonuç vermez. Tapu kayıtları, kredi ödeme dökümleri, banka hesap hareketleri, satış sözleşmeleri, araç tescil kayıtları ve varsa şirket ortaklık belgeleri erken aşamada toplanmalıdır. Malın edinildiği tarihteki bedeli ile tasfiye anındaki değeri ayrı ayrı gösterilmeli; değer tespiti gerektiren kalemler için bilirkişi talebi zamanında yapılmalıdır.
Anlaşmalı Sürecin Riski
Anlaşmalı boşanma protokolündeki mal rejimi maddesi hâkim tarafından onaylandığında bağlayıcı hâle gelir. Bu nedenle henüz değeri tespit edilmemiş kalemler için genel feragat cümlesi kurmak, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Protokol imzalanmadan önce mal listesinin tamamlanmış olması, sonradan açılacak bir tasfiye davasının kapısını kapatmamak açısından belirleyicidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Evlilik tarihi, rejim türü ve malvarlığının niteliği hesabı bütünüyle değiştirebileceğinden, protokol metni imzalanmadan önce dosyaya özgü bir hukuki değerlendirme alınması önerilir.