Nafaka uyuşmazlıklarında taraflar çoğu zaman anlaşmaya yakın olmalarına rağmen, protokolün yazımındaki belirsizlik ve başvurulan merciin yanlış seçilmesi nedeniyle süreç uzar. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bu rehber, protokol metninin nasıl kurulacağını ve hangi talebin hangi kapıya götürüleceğini anlatıyor.
Protokolün Bağlayıcılığı Nereden Doğar
Taraflar arasında imzalanan bir nafaka protokolü, tek başına ilam gücü taşımaz. Anlaşmalı boşanmada protokol, hâkim tarafından uygun bulunup hükme geçirildiği ölçüde bağlayıcı olur. Bu nedenle metin yazılırken hâkimin denetleyeceği noktalar öngörülmelidir: çocuğun yararı, tarafların ekonomik durumu arasındaki denge ve edimlerin belirli olması. Protokolde yalnızca aylık tutar yazmak yetersizdir; ödeme günü, ödeme kanalı, artış ölçütü ve eğitim, sağlık gibi olağanüstü giderlerin kimin üzerinde olduğu ayrı ayrı gösterilmelidir.
Protokol Metninde Bulunması Gereken Kalemler
- Nafakanın türü: tedbir, iştirak veya yoksulluk nafakası ayrımı açıkça yazılır.
- Başlangıç tarihi ve dayanağı: hangi tarihten itibaren işleyeceği tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilir.
- Artış ölçütü: yıllık artışın hangi ölçüte bağlandığı, ölçütün adı verilerek yazılır.
- Ödeme yöntemi: banka hesabı ve açıklama metni belirlenir, elden ödeme ihtimali ispat sorunu doğurduğu için sınırlandırılır.
- Kişisel ilişki düzeni: nafakayla bağlantılı olduğundan aynı metinde ve çakışmayacak şekilde düzenlenir.
Hangi Talep Hangi Mercie Gider
Bu alanda hak kaybı çoğunlukla merci karışıklığından doğar. Nafakanın miktarının artırılması, azaltılması veya kaldırılması talepleri aile mahkemesine yöneltilir. Buna karşılık hükmedilmiş ve ödenmeyen nafakanın tahsili bir dava konusu değildir; icra dairesi üzerinden takip edilir. Ödenmeyen nafaka nedeniyle yaptırım istenecekse başvurulacak yer icra ceza mahkemesidir. Yetki bakımından ise nafaka davalarında alacaklı tarafın yerleşim yeri mahkemesinin yetkili kılınması, uygulamada sıkça gözden kaçan bir kolaylıktır. Aynı talebi hem aile mahkemesine hem icra dairesine taşımak, çoğu zaman ikisinde de gecikmeye yol açar.
Sonradan Değişen Koşullar
Protokol imzalandıktan sonra tarafların gelir durumu, çocuğun eğitim düzeyi veya sağlık ihtiyacı değişebilir. Bu değişikliğin ileri sürülebilmesi için önemli ve sürekli olması, ayrıca belgeye bağlanması gerekir. Değişiklik talebinde bulunacak taraf, protokol tarihindeki durum ile bugünkü durumu karşılaştıran iki sütunlu bir tablo hazırladığında dosya çok daha anlaşılır hâle gelir.
Bilgilendirme
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Her ailenin gelir yapısı ve çocuğun ihtiyaçları farklı olduğundan, protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçuya okutulması ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır.