Nafaka uyuşmazlıkları tek bir mahkemede başlayıp biten süreçler değildir. Miktarın belirlenmesi, tahsili ve ödenmemesi halinde yaptırım uygulanması üç ayrı mercide yürür. TMK ve HMK bu sürecin esas ve usul çerçevesini kurarken, 4787 sayılı Kanun aile mahkemelerinin görev alanını belirler. Delillerin hangi aşama için toplandığı baştan netleştirilmezse, doğru belge yanlış dosyaya sunulmuş olur.
Üç Aşama, Üç Ayrı Muhatap
Tedbir nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve yardım nafakası taleplerinde görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Hükmedilen nafakanın ödenmemesi halinde tahsil, icra dairesi aracılığıyla yürütülür. Ödememenin yaptırımı ise ayrı bir yoldur ve bunun muhatabı icra ceza mahkemesidir. Bu üç halkanın karıştırılması, alacaklının aylarca sonuç alamamasının en yaygın nedenidir. Nafaka miktarının değişen koşullara göre artırılması ya da azaltılması ise yeniden aile mahkemesinin işidir.
Miktarı Belirleyen Delil Setleri
Nafaka takdirinde tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile çocuğun ihtiyaçları esas alınır. Bu nedenle delil listesi soyut iddialardan değil, ölçülebilir kayıtlardan oluşmalıdır.
- Gelir tarafı: bordro, vergi kayıtları, sosyal güvenlik hizmet dökümü, banka hesap hareketleri.
- Varlık tarafı: tapu, araç ve şirket ortaklık kayıtları.
- Gider tarafı: kira sözleşmesi, okul ve kurs ödemeleri, düzenli sağlık giderleri.
- Fiili durum: çocuğun kimin yanında kaldığı, okul kaydı ve ikamet bilgisi.
- Değişiklik davalarında: karar tarihinden bugüne gelir ve giderdeki farkı gösteren karşılaştırmalı belge.
Sık Yapılan Yol Hataları
Ödenmeyen nafaka için doğrudan şikayet yoluna gidip icra takibi başlatmamak, en çok karşılaşılan eksikliktir; yaptırım yolu kural olarak takip dosyasının varlığına dayanır. Bir diğer hata, tedbir nafakasının geçici niteliğini gözden kaçırıp asıl dava için ayrı bir delil hazırlığı yapmamaktır. Ayrıca elden yapılan ödemelerin belgelenmemesi, borçlu tarafından sonradan ispatlanamayan bir savunmaya dönüşür; ödemelerin açıklamalı biçimde banka üzerinden yapılması bu riski azaltır.
Dosya Kurma Sırası
- Talebinizin türünü seçin ve bunun geçici mi kalıcı mı olduğunu netleştirin.
- Gelir ve gider kalemlerini iki sütunlu tek bir tabloda toplayın.
- Toplanamayan kayıtlar için mahkemeden müzekkere talep edeceğiniz kurumları listeleyin.
- Karar kesinleştikten sonra tahsil için icra dosyasını gecikmeden açın.
- Ödeme yapılmıyorsa yaptırım yolunun kendi süresine bağlı olduğunu takvime işleyin.
Küçük Bir Uyarı
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve dosyanızdaki gelir tablosunu değerlendirmez. Nafaka türü, tarafların durumu ve çocuğun ihtiyaçları sonucu doğrudan etkilediğinden, talep hazırlanmadan önce hukuki görüş alınması yerinde olur.