Nafaka tek bir kurum değil, farklı şartlara ve farklı sürelere tabi birkaç ayrı taleptir. TMK ve HMK hükümleri ile 4787 sayılı Kanun'un çizdiği görev çerçevesinde, hangi nafakanın hangi kapıdan isteneceği baştan belirlenmezse hem süre hem harç kaybı doğar.
Dört Ayrı Talep, Dört Ayrı Şart
- Tedbir nafakası: dava süresince geçici olarak hükmedilir; boşanma davası derdestse ayrı dava açılmaz, aynı dosyada talep edilir.
- İştirak nafakası: velayet kendisine bırakılmayan tarafın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasıdır.
- Yoksulluk nafakası: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine talep edilir.
- Yardım nafakası: altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek kişi için istenir; boşanmadan bağımsız bir kurumdur.
Görev ve Yetki
Nafaka talepleri aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Nafaka davalarında yetki bakımından taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesine başvurulabilmesi önemli bir kolaylıktır; genel yetki kuralına takılıp uzak bir yer mahkemesine başvurmak gereksiz masraf doğurur. Yardım nafakası talebinde davalının kim olduğu ve mirasçılık sırasına göre kimlere yöneltileceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Süreye Bağlı Olan ve Olmayan Talepler
Boşanma hükmüyle birlikte istenmeyen yoksulluk nafakası, boşanmadan doğan diğer dava hakları gibi hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre kaçırıldığında talep, esasa girilmeden reddedilebilir. Buna karşılık iştirak nafakasının artırılması veya azaltılması istemleri belirli bir süreye bağlı değildir; ancak kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurmadığı için talep tarihinin gecikmesi doğrudan alacak kaybı anlamına gelir. Şartların değiştiği an ile dava tarihi arasındaki fark, çoğu dosyada gözden kaçan bir kalemdir.
Hükümden Sonra: Dava Değil, İcra
- Hükmedilen nafakanın ödenmemesi hâlinde yeni bir nafaka davası açılmaz; mevcut ilam icra dairesi aracılığıyla takibe konulur.
- Birikmiş nafaka ile işleyecek nafaka takip talebinde ayrı ayrı gösterilir.
- Ödememe hâlinde tazyik hapsi istemi savcılığa değil, icra ceza mahkemesine yöneltilir.
- Bu şikâyet, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde işlenmesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir.
Nafaka alacağı için savcılığa suç duyurusunda bulunmak ya da aile mahkemesine yeniden başvurmak, uygulamada en sık görülen yanlış mercie başvuru örneklerindendir.
Miktarın Belirlenmesinde Dosyayı Güçlendirenler
Tarafların gelir durumu, sosyal ve ekonomik durum araştırması, çocuğun eğitim ve sağlık giderlerine ilişkin belgeler ile kira ve fatura kayıtları erken aşamada sunulmalıdır. Talep sonucunun ölçülebilir yazılması, artırım davalarında da başlangıç noktası oluşturur; nafakanın hangi tarihten itibaren ve hangi artış ölçütüyle istendiği dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Nafakanın türü, tarafların sıfatı ve hükmün kesinleşme tarihi değiştikçe süre ve merci değerlendirmesi de farklılaşır; talebinizi hazırlarken dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz uygun olur.