Velayet uyuşmazlıklarında sonucu çoğu zaman esasa ilişkin argümanlar değil, talebin hangi mercie, hangi usulle ve hangi zaman diliminde iletildiği belirler. Bu rehber, TMK ve HMK hükümleri ile 4787 sayılı Kanun'un çizdiği görev çerçevesinde velayet talebinin doğru kapıdan girilmesini ve dava süresi yönetimini konu alır.
Talep Hangi Mahkemeye Yöneltilir?
Velayete ilişkin talepler aile mahkemelerinin görev alanındadır. 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Asıl sorun dilekçenin hitap kısmı değil, talebin niteliğinin yanlış okunmasıdır: boşanma derdestken velayet ayrı bir dava konusu yapılmaz, aynı dosyada hükme bağlanır. Buna karşılık kesinleşmiş bir karardan sonra velayetin değiştirilmesi bağımsız bir davadır; yeni harç, yeni delil düzeni ve yeni bir yargılama takvimi gerektirir.
Yetki İtirazı Riskini Baştan Kapatmak
Boşanma ve fer'ilerinde eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Velayetin değiştirilmesi talebinde ise kural olarak genel yetki işler ve davalının yerleşim yeri esas alınır. Çocuğun fiilen başka bir ilde yaşıyor olması yetkiyi kendiliğinden oraya taşımaz. Dava açılmadan önce adres kayıt sistemi kaydı, okul ve sağlık kayıtları birlikte kontrol edilmeli; yetki itirazının ilk itiraz olarak ileri sürülebileceği hesaba katılmalıdır.
Karar Sonrası En Sık Yapılan Merci Hatası
Uygulamada yanlış mercie başvuru çoğunlukla karardan sonra ortaya çıkar. Çocuk teslimi ile kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi icra dairelerinin görev alanından çıkarılmış, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır. Bu ayrımı bilmeden icra takibi başlatmak masraf ve zaman kaybına yol açar; teslim süreci ise hiç başlamamış olur. Kişisel ilişkinin engellendiği iddiası ile velayetin değiştirilmesi talebi de aynı dilekçede birleştirilmemeli, ayrı hatlar olarak kurgulanmalıdır.
Takvime Bağlanması Gereken Adımlar
- Karar veya ara kararın tebliğ tarihi dosyanın ilk sayfasına işlenir.
- İstinaf için tanınan iki haftalık süre, tebliğ tarihi esas alınarak takvime alınır.
- Uzman ve sosyal inceleme raporuna itiraz için verilen kesin süre ayrıca not edilir.
- Yeni delil doğuran olaylar (adres, okul, sağlık değişikliği) tarih sırasıyla kronolojiye eklenir.
- Teslim ve kişisel ilişki aksaklıkları tutanak veya yazılı bildirimle anlık olarak kayda geçirilir.
Dosya Hazırlığında Somut Kontroller
- Çocuğun üstün yararına ilişkin iddialar, tanık beyanından önce belgeyle desteklenmelidir.
- Gelir ve bakım kapasitesi iddiaları resmi kayıtlarla eşleştirilmelidir.
- Talep sonucu ölçülebilir yazılmalı, kişisel ilişki günleri saat ve teslim yeri ile belirtilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; her velayet dosyası kendi olgu örgüsü içinde değerlendirilir. Görev, yetki ve süre hesabı somut olayın ayrıntısına göre değiştiğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.