Boşanma dosyalarında en çok konuşulan konu delil olsa da, sessizce hak kaybettiren asıl unsur zamandır. Özel boşanma sebeplerinde süre kaçırıldığında, olay ispatlansa dahi o sebebe dayanılamaz. Bu yazı, TMK ve HMK ekseninde boşanma sürecinin zaman haritasını çıkarmak için hazırlandı.
Sebep Seçimi Süreyi Belirler
Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan genel sebep bakımından ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemişken, zina, hayata kast ve pek kötü muamele gibi özel sebeplerde durum farklıdır. Bu sebeplerde, olayın öğrenilmesinden itibaren işleyen altı aylık ve her halde olaydan itibaren işleyen beş yıllık süreler gündeme gelir. Ayrıca affeden tarafın dava hakkı ortadan kalkar; barışma girişimi olarak görülen davranışlar sonradan af tartışması yaratabilir.
Görevli Mahkeme ve Yetki
Boşanma ve fer'ilerine ilişkin davalar, 4787 sayılı Kanun ile kurulan aile mahkemelerinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri ile eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi öne çıkar. Yetkisiz mahkemede açılan dava, karşı taraf süresinde itiraz ederse esasa girilmeden sonuçlanır.
Dava Sırasındaki Süreler
- Cevap dilekçesi ve karşı dava için tanınan süreler kaçırıldığında savunma alanı daralır.
- Delil listesi ve tanık bilgileri süresinde bildirilmediğinde dinlenmesi mümkün olmayabilir.
- Geçici tedbir nafakası ve velayete ilişkin ara kararlar, dava boyunca ekonomik dengeyi belirler; talep edilmediğinde kendiliğinden verilmesi beklenmemelidir.
- Karara karşı kanun yoluna başvuru süreleri, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren hesaplanır.
Kararın Kesinleşmesinden Sonra Açılan Pencere
Boşanma kararı kesinleştikten sonra maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerinin ayrı dava ile ileri sürülmesi bakımından bir yıllık süre işler. Bu pencere sanıldığından hızlı kapanır. Aynı şekilde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler de kararın kesinleşmesine bağlı olduğundan, kesinleşme şerhinin alınması ihmal edilmemelidir.
Uygulanabilir Bir Takvim Kurmak
- Olayların tarihini gösteren bir zaman çizelgesi hazırlayın; öğrenme tarihini ayrıca işaretleyin.
- Hangi sebebe dayanılacağına karar vermeden dilekçe yazmayın; sebep, süreyi ve ispat yükünü birlikte belirler.
- Kesinleşme tarihini ve ona bağlı bir yıllık pencereyi takvime baştan yazın.
- Anlaşmalı boşanma ihtimali varsa protokolün tüm kalemlerini önceden çalışın; eksik kalan başlık sonradan yeni dava doğurur.
- Yurt dışında yaşayan taraf varsa tebligat süresini gerçekçi hesaplayın.
Buradaki bilgiler genel bir çerçevedir; olayların niteliği ve eşler arasındaki ekonomik yapı süre hesabını değiştirebilir. Dava açmadan önce zaman çizelgenizi bir hukukçuyla birlikte kontrol etmeniz, sonradan telafisi zor kayıpları önler.