Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar, aile hukuku dosyalarının en çok değişiklik talebi doğuran başlığıdır. Kararın içeriği kadar, hangi talebin hangi mercie yöneltileceği de sonucu belirler. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde kişisel ilişki uyuşmazlıklarında delil sunumunu ve itiraz basamaklarını, en sık görülen merci hatasıyla birlikte ele alır.
Talebin Muhatabı: Karar Veren Yer ile İnfaz Eden Yer Aynı Değildir
Kişisel ilişkinin kurulmasına, kapsamının genişletilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler aile mahkemesine yöneltilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Buna karşılık mevcut ve kesinleşmiş bir kararın yerine getirilmemesi, yani çocuğun teslim edilmemesi ya da görüşmenin engellenmesi, bir infaz sorunudur ve adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü eliyle yürütülen ayrı bir usule tabidir. Uygulamada en sık yapılan hata, infaz sorununu yeni bir dava dilekçesiyle mahkemeye taşımak ya da tersine, kararın içeriğinin değiştirilmesini infaz birimine bildirmektir. Her iki halde de zaman kaybedilir, çocuk yönünden fiilî durum yerleşir.
Delili Talepten Önce Üretmek
Kişisel ilişki dosyalarında delil, dilekçe yazılırken toplanmaya başlanırsa çoğu zaman geç kalınmış olur. Görüşmenin engellendiği iddiası, olayın yaşandığı tarihte tutulan kayıtlarla anlam kazanır:
- Teslim gün ve saatlerine ilişkin, tarafların kendi aralarındaki yazışmalar
- Görüşmenin gerçekleşmediği günlere ait tutanak, kolluk kaydı veya tanık beyanı
- Çocuğun okul ve sağlık takvimiyle çakışmayı gösteren belgeler
- Uzman veya sosyal inceleme raporlarına esas olacak yaşam düzeni bilgileri
Delilin hukuka uygun yoldan elde edilmiş olması, ispat değeri kadar önemlidir. Karşı tarafın rızası olmadan kaydedilen özel görüşmelerin dosyaya sunulması, çoğu zaman beklenenin tersi bir etki doğurur.
İtiraz ve Değiştirme Talebinde Sıralama
- Karar metni ve tebliğ tarihi tespit edilir; talebin kanun yolu mu yoksa değişiklik davası mı olduğu belirlenir.
- Henüz kesinleşmemiş bir karar söz konusuysa istinaf süresi esas alınır, süre kaçırılmışsa yeni bir değişiklik talebi gündeme gelir.
- Değişiklik talebinde, kararın verildiği tarihten sonra ortaya çıkan somut olgular öne çıkarılır; aynı vakıalarla aynı talebin tekrarı sonuç doğurmaz.
- Çocuğun üstün yararına ilişkin argüman, yaş, eğitim düzeni ve mesafe gibi ölçülebilir unsurlarla desteklenir.
- Talep, alternatif bir kişisel ilişki takvimi önerisiyle birlikte sunulur.
Yanlış Kapıya Başvurunun Telafisi
Başvuru görevsiz veya yetkisiz bir mercie yapılmışsa, dosya yönünden görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verilir ve kanunda öngörülen süre içinde başvuru yenilenmezse dava açılmamış sayılabilir. Bu nedenle karar elinize ulaştığında ilk yapılacak iş, kararın niteliğini ve süresini not etmektir. Çocuk teslimine ilişkin fiilî engel sürüyorsa, değişiklik davası beklenmeden infaz yoluna eş zamanlı başvurulması gerekir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; her dosyada çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yeri ve kararın lafzı sonucu değiştirebilir. Kişisel ilişki uyuşmazlığınızda adım atmadan önce dosyanızın özel koşullarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.