Boşanma sürecinde hazırlanan protokoller çoğu zaman taraflar arasında sorunsuz görünür; sorun, protokoldeki nafaka maddesi uygulanmaya başladığında ortaya çıkar. Ödenmeyen nafakanın tahsili, miktarın değiştirilmesi ve protokolün yorumu birbirinden ayrı mecralarda yürür. Bu ayrımın kurulmaması, tarafı aylarca yanlış dosyada bekletebilir.
Protokol Ne Zaman Bağlayıcı Hâle Gelir
Anlaşmalı boşanmada taraflarca imzalanan protokol, tek başına icra edilebilir bir belge değildir. Hâkim tarafından uygun bulunup hükme geçirilmedikçe ve karar kesinleşmedikçe protokole dayanılarak takip başlatılamaz. Uygulamada sık görülen hata, mahkeme aşaması tamamlanmadan protokole dayanarak alacak talep edilmesidir. Hâkimin protokolde çocuğun yararı bakımından değişiklik yapabileceği de baştan hesaba katılmalıdır; taraflar arasındaki mutabakat, çocuğa ilişkin düzenlemelerde tek başına belirleyici değildir.
Talep Türüne Göre Mercii Ayrımı
- Miktarın artırılması veya azaltılması: Aile mahkemesinde açılacak yeni bir dava konusudur; icra dosyası üzerinden istenemez.
- Ödenmeyen nafakanın tahsili: İcra takibi yoluyla yürütülür; birikmiş ve işleyecek nafaka ayrımı takip talebinde açıkça gösterilmelidir.
- Ödememenin yaptırımı: Nafaka hükmüne uymamaya bağlanan yaptırım, icra ceza mahkemesinin görev alanındadır ve şikâyet süresi kısadır.
- Tedbir nafakası: Dava devam ederken talep edilir; boşanma kararının kesinleşmesiyle niteliği değişir.
- Velayet ve kişisel ilişkinin değiştirilmesi: Nafaka davasından bağımsız olarak ele alınır, aynı dilekçede birleştirilmesi her zaman uygun olmaz.
Değişiklik Davasında Neyi İspatlamak Gerekir
- Hükmün kurulduğu tarihteki koşullar ile bugünkü koşullar karşılaştırmalı biçimde ortaya konulur.
- Gelir değişikliği, işten ayrılma veya sağlık durumundaki dönüşüm resmî kayıtlarla belgelenir.
- Çocuğun eğitim aşamasındaki değişiklik ve buna bağlı gider artışı somut faturalarla gösterilir.
- Yeni bir bakım yükümlülüğünün doğup doğmadığı nüfus kayıtları üzerinden açıklanır.
- Talep edilen yeni miktarın nasıl hesaplandığı adım adım yazılır; yuvarlak rakam talebi zayıf kalır.
Yetki Sorusunu Baştan Çözün
Nafaka taleplerinde yetkili mahkemenin belirlenmesi, tarafların dava sonrasında farklı şehirlere taşınmasıyla karmaşıklaşır. Yetkisiz mahkemede açılan dava, süre yönünden değilse bile emek ve masraf yönünden ciddi kayıp doğurur. TMK ve HMK hükümleri ile 4787 sayılı Kanun çerçevesinde aile mahkemesinin görev alanı birlikte değerlendirilerek dilekçe hazırlanmalıdır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara hangi mahkemenin aile mahkemesi sıfatıyla bakacağı da baştan kontrol edilmelidir.
Protokol Metnini Yazarken
Nafakanın hangi tarihte, hangi hesaba ve hangi para birimiyle ödeneceği; artış ölçütünün hangi veriye bağlanacağı ve çocuğun yaşına bağlı sona erme koşulları metinde açık yazılmadığında, yıllar sonra yorum uyuşmazlığı doğar. Ödeme kanalının banka üzerinden belirlenmesi ise ispat açısından en pratik önlemdir; elden ödeme iddiaları sonradan çoğu kez ispatlanamaz.
Bu bilgiler genel çerçeveyi anlatmaktadır. Tarafların gelir yapısı, çocuk sayısı ve mevcut hükmün içeriği sonucu değiştirdiğinden, protokol düzenlemeden veya değişiklik davası açmadan önce hukuki değerlendirme almanız uygun olur.