Nafaka uyuşmazlıkları, talebin türüne göre birden fazla merciyi ilgilendirir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde nafakanın hükmedilmesi, artırılması, kaldırılması ve ödenmemesi halinde başvurulacak makamlar birbirinden farklıdır. Bu ayrımın bilinmemesi, hem alacaklı hem borçlu tarafında zaman kaybına yol açar.
Nafaka Türleri ve Görevli Mahkeme
Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası taleplerinde görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla dosyaya bakar. Buna karşılık, aile bağı bulunan kişiler arasındaki yardım nafakası talepleri de aile mahkemesinin görev alanındadır; bu talebi genel hukuk mahkemesinde açmak görevsizlik kararıyla sonuçlanır.
Yetki Kuralında Nafaka Alacaklısı Lehine İstisna
- Boşanma davasıyla birlikte istenen nafakada, boşanma davasının yetki kuralı geçerlidir.
- Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
- Bu kural, alacaklının bulunduğu yerden dava açabilmesini sağlar ve uygulamada sıkça atlanır.
- Yetki itirazı, karşı tarafça ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmelidir.
Artırım ve Kaldırma Talepleri
Şartların değişmesi halinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir. Bu talepler yeni bir dava ile ileri sürülür; mevcut ilamın icra dosyasına dilekçe verilerek nafaka miktarı değiştirilemez. Aynı şekilde, nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunun bozulduğu iddiası icra dairesine bildirimle sonuç doğurmaz. Uygulamada sıkça görülen bu hata, borcun birikmesine ve icra baskısının sürmesine neden olur.
Ödenmeyen Nafakada Doğru Kapı
- İlam icra takibine konulur ve icra emri tebliğ edilir.
- Ödeme yapılmazsa nafaka hükmüne uymama nedeniyle şikayet yoluna gidilir.
- Bu şikayet Cumhuriyet başsavcılığına değil, İİK uyarınca icra ceza mahkemesine yapılır.
- Şikayet, kanunda öngörülen süre içinde ve ilamlı takip başlatılmış olmak şartıyla yapılabilir.
- Ödeme yapıldığında sonuç doğuran özel düzenlemeler bulunduğundan tahsilat kayıtları saklanmalıdır.
Savcılığa yapılan bir suç duyurusuyla nafaka alacağının tahsili sağlanamaz; bu başvuru genellikle görev yönünden sonuçsuz kalır ve şikayet süresi bu sırada işlemeye devam eder.
Delil ve Belge Hazırlığı
Gelir ve gider belgeleri, çocuğun eğitim ve sağlık harcamalarına ilişkin kayıtlar, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna ilişkin araştırma sonuçları dosyanın temelini oluşturur. Nafaka miktarı belirlenirken güncel geçim koşulları dikkate alındığından, taleplerin somut harcama kalemleriyle desteklenmesi yerinde olur.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Tarafların durumu ve mevcut ilamın içeriği izlenecek yolu değiştirebilir; adım atmadan önce dosyanıza özgü hukuki değerlendirme almanız önerilir.