Nafaka uyuşmazlıklarında dava kazanmak sürecin yarısıdır; kararın fiilen tahsil edilebilir hâle gelmesi ayrı bir teknik süreçtir. Alacaklı tarafın en sık kaybettiği zaman da tam burada, hangi talebin hangi mercie yöneltileceğinin karıştırılmasında ortaya çıkar.
İlamlı Takip: Başlangıç Noktası İcra Dairesidir
Aile mahkemesinin tedbir, yoksulluk veya iştirak nafakasına ilişkin kararı bir ilamdır ve icrası ilamlı takip yoluyla yapılır. Bu takip mahkemeye değil icra dairesine açılır. Tedbir nafakasına hükmeden ara karar, davanın sonuçlanması beklenmeden icraya konulabilir; bu nokta uygulamada sıkça gözden kaçar ve aylarca birikmiş alacak sonradan tahsil edilmeye çalışılır.
Takip talebinde nafakanın türü, başlangıç tarihi, aylık tutarı ve birikmiş dönemi ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Birikmiş nafaka ile işleyecek nafakanın tek satırda toplanması, borçlunun itirazına zemin hazırlar ve dosyanın düzeltilmesi için ek zaman kaybettirir.
Talep Türüne Göre Merci Ayrımı
- Nafakanın tahsili ve haciz işlemleri: icra dairesi.
- Takibe, hesaplamaya veya icra memurunun işlemine yönelik şikâyet ve itirazlar: icra hukuk mahkemesi.
- Nafaka hükmüne rağmen ödeme yapılmaması nedeniyle cezai sorumluluk: icra ceza mahkemesine yapılan şikâyet.
- Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması: 4787 sayılı kanun uyarınca aile mahkemesinde açılacak yeni dava.
Bu dört yolun görev alanı kesişmez. Örneğin nafakanın çok yüksek olduğu iddiası icra dairesine yapılan itirazla çözülemez; bunun yolu aile mahkemesinde açılacak azaltım davasıdır.
Borçlu Tarafın Sık Yaptığı Usul Hatası
Nafaka borçlusu, ödeme gücünün düştüğünü ileri sürerek icra dosyasına dilekçe sunmakla yetindiğinde, takip devam eder ve haciz işlemleri durmaz. Kararın kendisi değişmedikçe icra dairesi eski hükmü uygulamak zorundadır. Bu nedenle gelir kaybı, işsizlik, sağlık sorunu veya nafaka alacaklısının durumundaki değişiklik iddiaları, ispat araçlarıyla birlikte aile mahkemesine taşınmalıdır.
Tahsil Kabiliyetini Artıran Hazırlık
- Borçlunun kayıtlı işyeri, SGK kaydı, banka hesapları ve taşınmaz bilgileri takip açılmadan önce araştırılır.
- Maaş haczinde kesinti oranına ilişkin sınırlamaların nafaka alacağı bakımından farklı işlediği dikkate alınır.
- Yurt dışında yaşayan borçlu bakımından tebligat rejimi ve tanıma-tenfiz ihtiyacı önceden değerlendirilir.
- Her ödeme, tarih ve kanal bilgisiyle tek bir tabloda tutulur; kısmi ödemeler hangi döneme mahsup edildiği yazılarak kayda geçirilir.
Son Söz
TMK ve HMK çerçevesinde nafaka, hem aile hukuku hem icra hukuku tekniği gerektiren melez bir alandır. Alacaklı ve borçlu bakımından doğru merciye yapılan tek bir başvuru, aylarca sürecek yazışmanın önüne geçebilir. Ödeme kapasitesi, çocuğun ihtiyaçları ve tarafların gelir yapısı her dosyada farklı olduğundan, adım atmadan önce dosyaya özgü bir değerlendirme yaptırmak faydalı olacaktır.