Boşanma dosyalarında ilk duruşmadan çok önce belirlenen iki husus vardır: davanın hangi mahkemede açılacağı ve hangi sebebe dayanılacağı. TMK'nın boşanma sebeplerine ilişkin düzeni ile HMK'nın yetki kuralları birlikte okunmadığında, dosya esasa girilmeden yetki itirazıyla başka bir yere gönderilebilir. Bu rehber, dava açılmadan önce yapılması gereken görev, yetki ve süre analizini ele alır.
Görev: aile mahkemesi
Boşanma ve buna bağlı talepler, 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemelerinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Bu durum dosyanın niteliğini değiştirmez; velayet, nafaka ve tedbir talepleri aynı çerçevede değerlendirilir. Görev kuralı taraflarca değiştirilemez ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Yetki: iki ihtimalli bir kural
Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Uygulamada tartışma çoğu zaman birlikte oturulan son yerin hangisi olduğu ve bu sürenin sağlanıp sağlanmadığı noktasında çıkar. Yetki itirazı ilk itiraz niteliğindedir ve cevap süresi içinde ileri sürülmezse mahkeme yetkili hâle gelir. Bu nedenle davalı tarafta ilk kontrol edilecek husus, adres kayıt bilgileri ile fiili durumun örtüşüp örtüşmediğidir.
Sebebe bağlı süre riskleri
- Özel boşanma sebeplerinin bir kısmı, olayın öğrenilmesinden itibaren işleyen süre ile her hâlde işleyen üst süreye tabidir.
- Affetme veya hoşgörü gösterme hâlinde, o olaya dayanılarak dava açılamaz.
- Reddedilen boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ortak hayat yeniden kurulmamışsa, kanunda öngörülen sürenin dolmasıyla ayrı bir boşanma sebebi doğar.
- Anlaşmalı boşanma için kanunda öngörülen asgari evlilik süresinin dolmuş olması aranır.
Yanlış mahkeme seçiminin görünen ve görünmeyen maliyeti
Yetkisiz mahkemede açılan dava, yetki itirazının kabulüyle dosyanın gönderilmesine karar verilmesi hâlinde tümüyle kaybedilmez; ancak bu kararın kesinleşmesi ve süresinde başvuru yapılması gerekir. Bu adım atlanırsa dava açılmamış sayılır. Ayrıca tedbir nafakası ile çocuğa ilişkin geçici düzenlemeler bakımından geçen süre fiilen telafi edilemez. Yurt dışında yaşayan eşlerin bulunduğu dosyalarda yetki değerlendirmesi ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır.
Kısa hatırlatma
Boşanma dosyalarında usul tercihleri, sonuçtaki mali ve kişisel dengeleri doğrudan etkiler. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuza uygun mahkeme ve sebep tespiti için hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.