Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair düzenleme, tarafların üzerinde anlaştığı bir protokolle şekillense bile hâkim denetiminden geçmeden bağlayıcı olmaz. TMK'nın velayet ve kişisel ilişki hükümleri ile 4787 sayılı Kanun'un çizdiği görev çerçevesi, protokolün hangi mahkemede ve nasıl karara bağlanacağını belirler.
Görev ve Yer Yönünden Yetkinin Belirlenmesi
Kişisel ilişkiye dair talepler aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yer yönünden yetkide, talebin boşanma davası içinde mi yoksa bağımsız bir talep olarak mı ileri sürüldüğü ayrımı önemlidir. Boşanmayla birlikte istenen düzenlemede boşanma davasının yetki kuralları uygulanır; kesinleşmiş bir hükümden sonra değişiklik istendiğinde ise çocuğun yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar.
Protokolü Uygulanabilir Yazmak
Uygulamada en sık geri dönen metinler, iyi niyetli ama ölçülemez ifadelerle yazılmış olanlardır. Protokol, icra edilebilirliği gözetilerek kurulmalıdır:
- Görüşme günleri, saat aralıkları ve tatil dönemleri takvimle belirtilir.
- Teslim ve iade yeri ile teslimi yapacak kişi açıkça yazılır.
- Ulaşım masrafı ve gecikme hâlinde izlenecek yol tanımlanır.
- Şehir veya ülke değişikliği ihtimali için ayrı bir hüküm konur.
- Uzaktan görüşmenin sıklığı ve aracı ayrıca düzenlenir.
Kararın Hayata Geçirilmesi
Kişisel ilişki ve çocuk teslimine ilişkin ilamların yerine getirilmesi artık icra dairesi eliyle değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla, uzman eşliğinde yürütülmektedir. Bu yapı, protokolün belirsiz kaldığı noktalarda sürecin tıkanmasına yol açtığı için metnin baştan somut yazılması pratik bir zorunluluktur.
Usule Aykırılığın Doğurduğu Sonuçlar
Çocuğun idrak çağında olmasına karşın görüşünün alınmaması, uzman incelemesi gerektiren bir uyuşmazlıkta rapor alınmadan karar verilmesi ya da tarafların anlaşmasının çocuğun menfaati yönünden hiç denetlenmemesi, kararın kaldırılmasına dayanak olabilecek eksikliklerdir. Yabancı unsurlu dosyalarda ise tebligatın usulüne uygun yapılmaması, sonradan tanıma ve tenfiz aşamasında ciddi engel yaratır.
Değişiklik Talebinin Zamanlaması
Kişisel ilişki düzeni değişen koşullara göre yeniden kurulabilir. Ancak talebin dayanağı, kararın verilmesinden sonra ortaya çıkmış somut bir değişiklik olmalıdır: okul saatlerinin değişmesi, adres nakli, sağlık durumu gibi. Aynı vakıalarla kısa aralıklarla yenilenen talepler dosyayı güçlendirmez.
Yukarıdaki değerlendirmeler yol gösterici niteliktedir; çocuğun yaşı, tarafların yerleşim durumu ve dosyadaki uzman görüşleri sonucu doğrudan etkileyeceği için kişiye özgü bir hukuki değerlendirme almak gerekir.