Evlilik birliği sona erdiğinde eşler arasındaki mal ilişkisi kendiliğinden tasfiye olmaz. Katılma alacağı, değer artış payı ve kişisel mal iddiaları ayrı bir dava konusudur ve bu talepler boşanma dosyasının içinde çözülmez. Zamanlamanın yanlış kurulması, hakkın varlığından bağımsız olarak talebin reddine yol açabilir.
Boşanma Davası ile Tasfiye Davasının Ayrımı
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talep, kural olarak boşanma kararının kesinleşmesiyle sonuç doğurur. Tasfiye davası boşanmadan önce veya boşanma sürerken açılabilir; ancak hüküm kurulabilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir. Bu nedenle iki dosya arasında bekletici mesele ilişkisi kurulması yaygındır. Talebin boşanma dilekçesine bir cümle olarak eklenmesi, harç yatırılmadığı ve dava konusu açıkça belirtilmediği sürece tasfiye davası açıldığı anlamına gelmez.
Görevli Mahkeme ve Yetki
4787 sayılı Kanun uyarınca aile hukukundan doğan bu uyuşmazlıklarda aile mahkemesi görevlidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Dosyanın genel hükümlere göre alacak davası gibi açılması, görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve takvimi geriye atar. Yetki bakımından ise Türk Medeni Kanunu, tasfiye davaları için özel bir düzenleme öngörür; eşlerin son ortak yerleşim yeri bu değerlendirmede öne çıkar.
Talebin Hesaplanabilir Kurulması
- Edinilmiş mal ile kişisel malın ayrımı, edinim tarihine ve kaynağa göre belgelenmelidir.
- Miras veya bağış yoluyla gelen değerler için tapu ve veraset belgeleri dosyaya konur.
- Kişisel maldan yapılan katkı iddiasında banka dekontları ve kredi ödeme tabloları esastır.
- Taşınmazın tasfiye anındaki sürüm değerinin tespiti için keşif ve bilirkişi talebi baştan yazılır.
- Talep önce belirsiz alacak biçiminde kurulup, bilirkişi raporundan sonra tam olarak artırılabilir.
Zamanaşımı Savunması Geldiğinde
Tasfiye alacağı sınırsız süreyle istenebilen bir hak değildir. Sürenin başlangıcı için boşanma kararının kesinleştiği tarih belirleyicidir; bu tarih kesinleşme şerhli karar örneğiyle ispatlanır. Karşı taraf zamanaşımı def'i ileri sürdüğünde, dava tarihi ile kesinleşme tarihi arasındaki fark tek başına sonucu belirleyebileceğinden bu iki belge dosyanın başında hazır bulundurulmalıdır.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Malların edinim biçimi, kredi ve katkı ilişkileri ile eşlerin gelir yapısı hesabı önemli ölçüde değiştirir. Tasfiye talebinden önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi önerilir.