Boşanma kararı kesinleştiğinde çoğu kişi sürecin bittiğini düşünür; oysa evlilik birliği içinde edinilen malların paylaşımı ayrı bir davanın konusudur ve kendi süresi, kendi yetki kuralı vardır. Bu davanın yanlış mahkemede veya geç açılması, hakkın esasen mevcut olmasına rağmen sonuçsuz kalmasına yol açabilir.
Boşanma Davası ile Tasfiye Davası Aynı Şey Değildir
TMK sistemi içinde mal rejiminin tasfiyesi, boşanmanın ferisi değil bağımsız bir taleptir. Boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak bu halde de kural olarak boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye hükmü kurulmaz. Uygulamada boşanma dosyasında mal paylaşımına ilişkin bir talep bulunduğu sanılarak beklemek, en yaygın hak kaybı sebeplerinden biridir. 4787 sayılı Kanun kapsamında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Mal rejiminden doğan davalarda yetki, rejimin sona erme sebebine göre değişir. Boşanma nedeniyle sona erme halinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme, eşlerden birinin ölümü halinde ise ölenin son yerleşim yeri mahkemesi ölçü alınır. Diğer hallerde davalının yerleşim yeri esas alınır. Taraflardan biri yurt dışında yaşıyorsa tebligat planı bu tespitle birlikte kurulmalıdır.
Delil Eksikliğinin Tasfiye Dosyasındaki Bedeli
- Malın edinildiği tarihin belgelenmemesi, evlilik öncesi ve sonrası ayrımını imkânsız kılar
- Kişisel maldan yapılan ödemenin banka kaydıyla gösterilmemesi denkleştirme talebini zayıflatır
- Kredi ödemelerinin hangi eş tarafından yapıldığının izlenememesi
- Ziynet eşyası iddiasının düğün kaydı, tanık veya satın alma belgesiyle desteklenmemesi
- Şirket hissesi ve araç gibi değerlerin tasfiye tarihindeki değerinin tespit ettirilmemesi
Dosyayı Hazırlarken İzlenecek Sıra
- Evlenme ve boşanma davasının açıldığı tarihler sabitlenir; tasfiyede esas alınacak an belirlenir.
- Taşınmaz, araç, banka hesabı ve şirket payları için ayrı ayrı kayıt talebi hazırlanır.
- Her mal kalemi için edinme tarihi, bedeli ve ödeme kaynağı tek bir tabloda toplanır.
- Kişisel mal savunmasına dayanak olacak miras veya bağış belgeleri temin edilir.
- Talep, katılma alacağı ve değer artış payı olarak ayrı kalemler halinde yazılır.
Zamanaşımı Tartışmasını Erken Ele Almak
Tasfiye alacağı belirli bir süreye tabidir ve bu süre boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Süre uzun görünse de, HMK kapsamında delil toplanması, kayıt istenmesi ve bilirkişi incelemesi zaman aldığından beklemek dosyayı zayıflatır. Ayrıca mal kaçırma ihtimali varsa tedbir talebinin dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmesi gerekir; sonradan yapılan tedbir başvuruları çoğu zaman etkisiz kalır.
Burada anlatılanlar genel çerçeve niteliğindedir. Her evliliğin mal varlığı yapısı farklı olduğundan, hangi kalemin hangi rejime tabi olduğunun tespiti için belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması gerekir.