Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması, boşanma kararının en çok değişiklik talebine konu olan bölümüdür. Çocuğun yaşı, okul düzeni veya tarafların şehir değiştirmesi gibi nedenlerle mevcut düzen işlemez hâle geldiğinde, doğru mahkemede doğru talebi kurmak sonucu belirler. Bu rehber, TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde görev, yetki ve zamanlama sorunlarını ele alır.
Görev: Aile Mahkemesi Çerçevesi
Kişisel ilişkinin kurulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasına yönelik talepler aile mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar; bu, görev kuralının esnetilmesi değil aynı kuralın teşkilat yapısına uyarlanmasıdır. Boşanma davası hâlen derdest ise talep ayrı bir dava olarak değil, o dosyada geçici önlem ve fer'i talep olarak ileri sürülmelidir; ayrı dava açılması gereksiz masraf ve süre kaybı doğurur.
Yetki ve Çocuğun Bulunduğu Yer
HMK'nın genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesini işaret eder. Bununla birlikte velayet ve kişisel ilişki taleplerinde çocuğun üstün yararı belirleyici olduğundan, uygulamada çocuğun fiilen yaşadığı yer mahkemesinin de yetkili kabul edildiği görülür. Taraflardan biri yakın zamanda taşınmışsa, adres kayıt sistemi çıktısı ve okul kaydı gibi belgelerle fiili durumun ortaya konulması, karşı tarafın yetki itirazına karşı hazırlıklı olmayı sağlar.
Süre: Hak Düşürücü Süre Yok, Gecikmenin Bedeli Var
Kişisel ilişki düzeni, koşulların değişmesi hâlinde her zaman yeniden düzenlenebilir; bu talep belirli bir hak düşürücü süreye bağlanmış değildir. Ancak zaman geçtikçe fiilî durum kendiliğinden bir düzen hâline gelir ve mahkeme mevcut alışkanlıkları çocuğun yararı bakımından dikkate alır. Aylarca görüşememiş bir ebeveynin talebi, kademeli geçiş öngören bir karara dönüşebilir. Bu nedenle gecikme hukuki bir süre kaybı olmasa da fiili bir dezavantaj yaratır.
Delil Eksikliğinin En Sık Görüldüğü Noktalar
- Görüşmelerin engellendiği iddiasının tarih ve saat verilmeden ileri sürülmesi
- Mesajlaşma kayıtlarının bağlamından kopuk ekran görüntüleriyle sunulması
- Çocuğun okul ve sağlık takvimine ilişkin resmi belgelerin dosyaya konulmaması
- Uzman incelemesi ve sosyal inceleme raporu talebinin dilekçede hiç yer almaması
- Yurt dışında yaşayan ebeveynde seyahat ve konaklama düzeninin somutlaştırılmaması
Kararın Yerine Getirilmesi
Kişisel ilişkiye dair ilamların yerine getirilmesi artık icra dairelerinin değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinin görev alanındadır. Karar alındıktan sonra teslim sürecinin nasıl işleyeceği, teslim yerinin neresi olacağı ve refakat gerekip gerekmediği hüküm fıkrasında açıkça yer almazsa, uygulamada yeni uyuşmazlıklar doğar. Bu nedenle talep sonucu, sadece gün ve saat değil teslim usulünü de kapsayacak biçimde yazılmalıdır.
Bu metin genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. Çocuğun yaşı, kardeş ilişkileri ve tarafların yaşam düzeni her dosyada farklı bir çözüm gerektirdiğinden, somut durumunuz için hukuki görüş almanız uygun olacaktır.