Anlaşmalı ayrılıklarda hazırlanan protokoller çoğu zaman kısa ve iyi niyetli metinlerdir. Ancak velayet, tarafların serbestçe pazarlık edebileceği sıradan bir konu değildir; hâkim protokolü çocuğun yararı ölçütüyle denetler ve gerekli gördüğünde değiştirir.
Protokolün Bağlayıcılığı Nerede Başlar
Taraflar arasında imzalanan metin, mahkemece onaylanmadıkça velayet bakımından sonuç doğurmaz. TMK çerçevesinde velayete ilişkin düzenleme kamu düzenine ilişkin sayıldığından, hâkim çocuğun yararına aykırı bulduğu bir maddeyi kabul etmek zorunda değildir. Bu nedenle protokolde velayet, kişisel ilişki takvimi ve nafaka kalemleri birbirini destekleyecek biçimde ve uygulanabilir ayrıntıda yazılmalıdır.
Görev ve Yetki: İki Farklı Senaryo
Uyuşmazlıklar 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinde görülür; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde dosyaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılır. Boşanma davası ile velayetin sonradan değiştirilmesi davası ise yetki bakımından farklı kurallara tabidir. Boşanmada eşlerin yerleşim yerine bağlı özel kural uygulanırken, velayetin değiştirilmesi talebinde genel yetki kuralı ve çocuğun fiilen bulunduğu yer gündeme gelir.
Çocuğun Üstün Yararının İspatı
Bu davalarda ispat, klasik belge düzeninden farklı işler. Mahkeme uzman görüşüne, sosyal inceleme raporuna ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesine ağırlık verir. Tarafların birbirine yönelttiği genel suçlamalar tek başına sonuç doğurmaz; iddianın somut, tarihli ve doğrulanabilir olaylara dayandırılması gerekir.
Delil Eksikliğinin Tipik Görünümleri
- Kişisel ilişkinin engellendiği iddiasının hiçbir yazılı kayda dayandırılmaması
- Okul, sağlık ve bakım süreçlerine kimin fiilen katıldığını gösteren belgelerin toplanmaması
- Nafaka kalemlerinde çocuğun gerçek giderlerinin belgelenmemesi
- Uzman raporundaki tespitlere karşı gerekçeli itiraz sunulmaması
Özellikle uygulamadaki aksaklıklar günü gününe kayda geçirilmediğinde, aylar sonra ileri sürülen iddialar soyut kalır. Düzenli ve tarih içeren bir kayıt tutmak, bu davalarda en güçlü delil kaynağıdır.
Protokolü Uygulanabilir Kılmak
Teslim yeri, saat, tatil ve özel gün paylaşımı, iletişim biçimi ve masrafların kimin üstleneceği gibi başlıklar açık yazıldığında, sonraki uyuşmazlıkların önemli bölümü önlenir. Belirsiz ifadeler, ileride hem icra aşamasında hem de değişiklik davasında tarafların aleyhine yorumlanabilir.
Yukarıdaki değerlendirmeler geneldir. Çocuğun yaşı, tarafların yaşadığı yer ve mevcut düzenin niteliği sonucu belirleyeceğinden, protokol imzalanmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.