Boşanma protokolünde ya da mahkeme kararında yer alan kişisel ilişki düzeni, taraflar için genellikle en çok çekişme doğuran başlıktır. Çocuğun okul takvimi, ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi veya teslim saatlerinin uygulanmaması kısa sürede yeni bir yargısal talebe dönüşür. Bu rehber TMK, HMK ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ekseninde, protokol kaynaklı kişisel ilişki uyuşmazlıklarında hangi mahkemeye gidileceğini ve neyin ispatlanacağını inceler.
Görev: Aile Mahkemesinin Alanı
Kişisel ilişkinin kurulması, kapsamının değiştirilmesi veya kaldırılması talepleri aile mahkemesinin görev alanına girer; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Düzenin bir protokolde kararlaştırılmış olması, talebi sözleşmeye ilişkin bir uyuşmazlığa dönüştürmez; çünkü kişisel ilişki düzeni hâkim onayıyla hüküm hâline gelmiştir.
Yetki: Değişen Yerleşim Yeri Sorunu
Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi taleplerinde yetki kural olarak davalının yerleşim yerine bağlanır; çocuğun fiilen bulunduğu yer ile davalının yerleşim yeri ayrıştığında ilk kontrol edilecek nokta budur. Velayet ve kişisel ilişki taleplerinde çocuğun üstün yararı, yetki itirazının değerlendirilmesinde de gözetilir. Tarafların taşınması hâlinde önceki karar dosyasının bulunduğu mahkeme kendiliğinden yetkili olmayabilir.
Protokolün Hangi Cümlesi Uyuşmazlık Doğurur?
- Teslim ve iade saatinin somut biçimde değil genel ifadelerle yazılması
- Yarıyıl tatili ile bayram günlerinin çakıştığı hâllerin düzenlenmemesi
- Yurt dışı seyahatinde izin usulünün belirsiz bırakılması
- Uzaktan görüşmenin sıklığı ve aracının tanımlanmaması
- Ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi ihtimalinin hiç öngörülmemesi
İhlal İddiasında Delil Nasıl Kurulur?
Kişisel ilişkinin uygulanmadığı iddiası taraf beyanıyla değil, tarih odaklı kayıtlarla ispatlanır. Teslim günlerine ilişkin yazışmalar, kolluk veya kurum kayıtları, okul devam çizelgeleri ve teslim mekânına ilişkin belgeler tarih sırasıyla dizildiğinde tablo netleşir. Tek bir aksamanın öne çıkarılması yerine süreklilik gösteren bir örüntünün ortaya konulması değerlendirmede belirleyicidir. Kararın yerine getirilmemesi hâlinde ayrıca icra hukukuna özgü bir yol gündeme gelebilir ve bu yolun kendi süreleri vardır.
Son Söz
Kişisel ilişki dosyalarında çocuğun yaşı ve günlük düzeni değiştikçe uygun çözüm de değişir. Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; mevcut protokolünüzün lafzı ve elinizdeki kayıtlar üzerinden yapılacak ayrıntılı bir değerlendirme için bir avukata danışmanız uygun olur.