Anlaşmalı boşanma protokolleri çoğunlukla velayet, nafaka ve tazminat başlıkları üzerine kurulur; mal rejiminin tasfiyesi ise tek cümleyle geçiştirilir. Oysa bu tek cümle, sonradan açılacak katılma alacağı davasının kaderini belirleyebilir. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde protokol aşamasında yapılması gerekenleri ve delil eksikliğinin sonuçlarını ele alır.
Hangi Rejim Uygulanacak?
Türk Medeni Kanunu'nun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girmesiyle yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma olarak belirlenmiştir. Bu tarihten önceki dönem bakımından önceki rejim kuralları gündeme gelebileceğinden, evlilik tarihi ile mal edinme tarihleri protokol hazırlanmadan önce ayrı ayrı çıkarılmalıdır. Eşler noterde bir mal rejimi sözleşmesi yapmışlarsa, önce bu sözleşmenin kapsamı incelenmelidir.
Protokoldeki Genel İbarelerin Etkisi
Protokollerde sıkça yer alan “karşılıklı olarak başkaca bir talebim yoktur” türü ifadeler, mal rejiminden doğan alacakları da kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Bu nedenle taraflardan biri tasfiye talebini saklı tutmak istiyorsa, protokolde bunun açıkça belirtilmesi gerekir. Tersine, tasfiyenin tümüyle sonlandırılması amaçlanıyorsa, hangi malvarlığı kalemlerinin bu kapsamda değerlendirildiği tek tek sayılmalıdır. Sayılmayan bir taşınmaz veya şirket payı, sonradan uyuşmazlık konusu olabilir.
Katılma Alacağının Hesabı ve Delilleri
Edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik içinde edinilen mallar bakımından bir karine bulunur; bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür. Bu nedenle protokol öncesinde şu belgeler hazırlanmalıdır:
- Taşınmaz ve araçların tapu ile tescil kayıtları, edinme tarihleri ve bedelleri
- Edinmede kullanılan kaynağı gösteren banka kayıtları; miras, bağış veya evlilik öncesi birikim iddiası varsa bunların izlenebilir belgeleri
- Konut kredisi kullanılmışsa ödeme planı ve taksitlerin hangi hesaptan ödendiği
- Şirket payı, ortaklık ve birikimli sigorta gibi kalemlerin güncel değerini gösteren kayıtlar
- Ziynet eşyası tartışması çıkacaksa düğün kayıtları, fotoğraf ve tanık listesi
Tasfiyenin Zamanlaması
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasının sonucuna bağlıdır; bu nedenle ayrı açılan tasfiye davasında boşanmanın kesinleşmesi çoğunlukla bekletici mesele yapılır. Talebin boşanma davasıyla birlikte mi yoksa ayrı mı ileri sürüleceği; harç yükü, yargılamanın uzunluğu ve delil toplama ihtiyacı birlikte değerlendirilerek kararlaştırılmalıdır. Talebin ileri bir tarihe bırakılması hâlinde, zamanaşımının kesinleşme tarihinden itibaren işlemeye başlayacağı gözetilmelidir.
Protokol Denetim Listesi
- Her malvarlığı kalemi tek tek ve tanımlanabilir biçimde yazıldı mı?
- Devri gereken taşınmazlar için devir takvimi ve tarafların yükümlülükleri belirlendi mi?
- Borçların kim tarafından üstlenileceği açıkça düzenlendi mi?
- Tasfiye talebinin saklı tutulup tutulmadığı tereddütsüz ifade edildi mi?
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; evlilik süresi, edinme tarihleri ve protokolün lafzı sonucu değiştirebilir. Protokolü imzalamadan önce malvarlığı belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.