Velayet, boşanma kararıyla birlikte hükme bağlanabildiği gibi sonradan açılan ayrı bir davanın da konusu olabilir. Bu iki ihtimal, yetkili mahkemeyi ve dosyanın zamanlamasını değiştirir. TMK ve HMK hükümleriyle birlikte 4787 sayılı Kanun çerçevesinde aile mahkemelerinin görev alanı, sürecin verilecek ilk kararlarından biridir.
Aile Mahkemesinin Görev Alanı
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar aile mahkemesinde görülür; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde görev, o sıfatla asliye hukuk mahkemesindedir. Velayete ilişkin taleplerin başka bir mahkemeye yöneltilmesi, dosyanın görevsizlikle sonuçlanmasına ve zaman kaybına yol açar.
Boşanmayla Birlikte mi, Ayrı Dava mı
Devam eden bir boşanma davası varsa velayet o dosyanın içinde karara bağlanır ve ayrıca dava açılmasına gerek kalmaz. Boşanma kesinleştikten sonra velayetin değiştirilmesi isteniyorsa bu yeni ve bağımsız bir davadır; koşulların karar tarihinden sonra değiştiğinin gösterilmesi gerekir.
Yetki: Çocuğun Bulunduğu Yer
Boşanma davasında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesindedir. Velayetin değiştirilmesi talebinde ise çocuğun üstün yararı gözetildiğinden, çocuğun fiilen yaşadığı yer mahkemesi öne çıkar. Taraflardan biri şehir değiştirdiğinde bu ayrım daha da önem kazanır.
İspatta En Sık Görülen Boşluk
- Bakımın fiilen kim tarafından üstlenildiğine dair okul ve sağlık kayıtlarının sunulmaması
- Kişisel ilişki kararına uyulmadığı iddiasının tutanak veya kayıtla desteklenmemesi
- Gelir ve barınma koşullarının belgelenmemesi
- Yalnızca karşı tarafa yönelik genel nitelemelerle yetinilmesi
Velayet dosyalarında beyan tek başına sonuç doğurmaz; çocuğun günlük yaşamına ilişkin somut kayıtlar iddianın karşılığını oluşturur.
Uzman İncelemesi ve Çocuğun Görüşü
Aile mahkemelerinde sosyal inceleme raporu alınması sık başvurulan bir yoldur. Rapor sürecinin dosyanın takvimini uzatabileceği hesaba katılarak, geçici velayet ve kişisel ilişki talepleri baştan gündeme getirilmelidir. Çocuk idrak çağındaysa görüşünün alınması da ayrı bir aşamadır.
Kapanış
Buradaki bilgiler genel çerçeve içindir; her ailenin koşulları ve çocuğun durumu farklıdır. Talep ve delil planını, dosyanın tamamını değerlendiren bir hukukçuyla birlikte oluşturmanız önerilir.