Boşanma dosyalarında esasa ilişkin tartışma başlamadan önce iki soru cevaplanır: dava nerede açılacak ve dayanılan sebep için bir süre sınırı var mı? TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanunun görev düzeni bir arada okunduğunda, dosyanın ilk aşamada kaybedilmesinin önüne geçilir.
Görev: Aile Mahkemesi
Boşanma, ayrılık, nafaka, velayet ve mal rejimine ilişkin talepler aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Görev dava şartı olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir ve yanlış mahkemede açılan dava usulden reddedilir.
Yetki: Yerleşim Yeri mi, Son Altı Ay mı?
Boşanma davasında eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Ayrılık sonrası taşınma sık görüldüğünden, bu altı aylık birlikte oturma olgusunun ispatı önem kazanır: adres kayıt sistemi çıktısı, abonelik faturaları, okul kayıtları bu noktada işlevlidir. Yetki itirazı ilk itirazlardandır; cevap dilekçesi süresi içinde ve yetkili mahkeme gösterilerek yapılmadığında dinlenmez.
Özel Sebeplerde Hak Düşürücü Süreler
Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel boşanma sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her halde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Ayrıca affeden tarafın dava hakkı ortadan kalkar. Bu nedenle affı gösterebilecek nitelikteki mesajlar, birlikte yaşamaya devam edildiğine dair kayıtlar dosyanın seyrini değiştirebilir. Süre geçmişse evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanmak gündeme gelir.
Anlaşmalı Boşanmada Ön Koşullar
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması.
- Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi.
- Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi.
- Mali sonuçlar ve çocukların durumu bakımından hâkimce uygun bulunan bir protokolün varlığı.
Süre Yönetiminde Sık Yapılan Hata
Cevap dilekçesi süresi, delil listesi sunma süresi ve ön inceleme duruşmasına kadar yapılabilecek işlemler tek bir takvimde tutulmadığında, sonradan sunulan tanık listesi değerlendirilmeyebilir. Tedbir nafakası ve velayete ilişkin geçici düzenlemeler ise dava dilekçesiyle birlikte talep edildiğinde daha erken sonuç doğurur.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; her evliliğin olay örgüsü, tarihleri ve delil durumu kendine özgüdür. Hangi sebebe dayanılacağı ve dosyanın nerede açılacağı kararı verilmeden önce belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız önerilir.