Nafaka uyuşmazlıklarında karar elde edildikten sonra başlayan ikinci aşama, çoğu kez ilkinden daha yıpratıcıdır: kararın fiilen tahsil edilebilmesi. Bu aşamada karşılaşılan sorunların önemli bölümü hukuki değil belgeseldir; ödemenin yapılıp yapılmadığı, hangi aya sayıldığı ve kararın hangi tarihten itibaren işlediği tartışmaya açılır. Aşağıda TMK ve HMK ile aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde, icra edilebilirlik ekseninde başvuru ve itiraz adımları ele alınmaktadır.
Nafaka Türü İzlenecek Yolu Belirler
Tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve yardım nafakası farklı hukuki temellere dayanır; başlangıç tarihleri, sona erme sebepleri ve değişiklik talepleri de bu nedenle farklıdır. Takip talebinde nafakanın türü ve dayandığı kararın hangi dönemi kapsadığı doğru gösterilmezse, borçlunun itirazı büyük ölçüde haklı hâle gelebilir.
İlamın İnfaza Elverişli Olması
- Hüküm fıkrasında aylık miktarın, ödeme gününün ve başlangıç tarihinin açıkça yer alması.
- Artış öngörülmüşse artış ölçütünün hesaplanabilir biçimde yazılmış olması.
- Kararın kesinleşmesi gereken hâllerde kesinleşme şerhinin bulunması.
- Tebligata ilişkin evrakın dosyada saklanması.
Bu unsurlardan birinin eksikliği, takibin durmasına ve tamamlama süreciyle aylar kaybedilmesine yol açabilir.
Borçlu Tarafında İtiraz ve Şikâyet Ayrımı
- Borcun ödendiği iddiası ileri sürülüyorsa, ödemenin nafakaya karşılık yapıldığını gösteren açıklamalı kayıt gerekir.
- Elden yapılan ödemeler, karşı tarafın kabulü olmadığı sürece çoğunlukla ispatlanamaz; bu, uygulamada en sık görülen delil zaafıdır.
- Talep edilen miktarın hesaplanmasında hata varsa, itiraz hesaplama tablosuyla birlikte sunulmalıdır.
- Takibin usulüne ilişkin aykırılıklar itiraz değil şikâyet konusudur; ikisi karıştırıldığında talep usulden reddedilebilir.
Değişen Koşullar ve Uyarlama
Gelir durumunun, velayet düzeninin veya çocuğun ihtiyaçlarının değişmesi hâlinde miktarın artırılması ya da azaltılması istenebilir. Bu talep, mevcut takibi kendiliğinden durdurmaz; ayrı bir dava olarak yürür. Talebi destekleyecek belgeler, iddianın yönüne göre gelir kayıtları, sağlık giderleri, eğitim masrafları ve fiilî bakım düzenini gösteren kayıtlardır.
Sürecin Zayıf Halkaları
Adres değişikliğinin bildirilmemesi nedeniyle tebligatların ulaşmaması, farklı dönemlere ilişkin takiplerin birbirine karışması ve ödemelerin düzensiz kanallardan yapılması, dosyayı gereksiz yere uzatan başlıca etkenlerdir. Ödemelerin tek bir hesap üzerinden ve dönem belirtilerek yapılması, her iki taraf için de koruyucudur.
Genel Uyarı
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; kararın içeriği ve tarafların durumu izlenecek adımları değiştirebilir. Takip başlatmadan veya itiraz etmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.