Boşanma sürecinde imzalanan protokol, çoğu zaman tarafların anlaşmayı bitirdiği yer sanılır; oysa mal rejimi bakımından asıl tartışma protokol metninin nasıl yazıldığında düğümlenir. Eksik kurgulanmış bir protokol, yıllar sonra açılan katılma alacağı davasının konusu olabilir. Bu rehber, mal rejimi tasfiyesinde mahkeme ve yetki analizini protokol perspektifiyle birleştirir.
Aile Mahkemesinin Görev Alanı
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler, 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemelerinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Tasfiye talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülse dahi, boşanma hükmü kesinleşmeden tasfiye karara bağlanmaz. Uygulamada bu nedenle tasfiye dosyası çoğu zaman ayrı açılır ve boşanma dosyasının kesinleşmesi beklenir.
Yetki: Hangi Yer Mahkemesi?
Boşanma davalarında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine tanınmıştır. Mal rejiminin tasfiyesi bakımından ise, boşanmaya bakan mahkemenin yetkisi esas alınır; eşler ayrı şehirlere taşınmış olsa bile bu bağlantı korunur. Bu nedenle protokolde tarafların adres bilgileri ve boşanma dosyasının bilgileri açıkça yer almalıdır. Yanlış yerde açılan tasfiye davası, yetki itirazıyla karşılaştığında zamanaşımı ve faiz başlangıcı bakımından da sonuç doğurur.
Protokolde Kapatılması Gereken Boşluklar
- Hangi malvarlığı kaleminin kime kalacağı, tapu ve plaka bilgileriyle tereddütsüz yazılmalıdır.
- Mal rejiminden kaynaklanan alacaklardan karşılıklı feragat edilip edilmediği açık cümleyle belirtilmelidir; sessizlik, ileride talep hakkının sürdüğü yönünde yorumlanabilir.
- Banka hesapları, bireysel emeklilik birikimleri, şirket payları ve tazminat alacakları ayrı ayrı sayılmalıdır.
- Kredi borcu bulunan taşınmazlarda borcun kimin üstleneceği ve devir takvimi yazılmalıdır.
- Nafaka ve velayete ilişkin düzenlemeler, tasfiye kalemleriyle karıştırılmadan ayrı başlıklarda ele alınmalıdır.
Belge Eksikliğinin Sonucu: Kişisel Mal İddiasının Çökmesi
Tasfiyede en çok tartışılan konu, bir malın kişisel mal olduğu iddiasıdır. Evlilikten önce edinildiği, miras yoluyla geldiği ya da kişisel malın yerine geçtiği iddiası, ancak tarih ve kaynak gösteren belgelerle karşılanabilir. Tapu tarihine ilişkin kayıt, banka dekontları, kredi ödeme planı ve miras belgeleri toplanmadığında iddia sözde kalır ve edinilmiş mal karinesi işler. Protokol imzalanmadan önce bu belgelerin toplanması, imza sonrası açılacak tartışmaların çoğunu baştan kapatır.
Kapanış Notu
Protokol, tarafların ne üzerinde anlaştığını değil; neyi artık talep etmeyeceğini de gösteren bir metindir. Bu ikinci boyut yazılmadığında, anlaşmalı görünen bir dosya birkaç yıl içinde çekişmeli hâle gelebilir.
Bu yazı genel bilgi amacı taşır; malvarlığının yapısı ve evlilik tarihi uygulanacak rejimi etkileyebileceğinden, protokol metnini imzalamadan önce hukuki görüş alınması yerinde olur.