Nafaka uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğunlukla talebin haklılığından değil, hangi nafaka türünün hangi mahkemeden ve hangi süre içinde istendiğinden doğar. TMK dört ayrı nafaka türü tanımlar ve bunların şartları, süreleri ve yetkili mahkemeleri birbirinden farklıdır. Bu ayrım gözetilmediğinde dosya usulden reddedilir ve yeniden dava açılana kadar geçen süre alacaklı aleyhine işler.
Dört Nafaka Türü, Dört Farklı Rejim
Tedbir nafakası, dava süresince ve talep olmasa dahi hâkim tarafından değerlendirilebilen geçici bir korumadır. İştirak nafakası çocuğun bakım giderine ilişkindir ve çocuk ergin olana kadar devam eder; öğrenim durumu devam ediyorsa yardım nafakası gündeme gelir. Yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla bağlanır. Yardım nafakası ise evlilik ilişkisinden değil, altsoy üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğünden doğar.
Süre Konusunda Sık Yapılan Hata
Boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra açılacak nafaka davalarında TMK, boşanmadan doğan dava haklarının kesinleşme tarihinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Bu süre çoğu zaman gözden kaçar ve boşanma sırasında talep edilmeyen yoksulluk nafakası için sonradan başvurulduğunda karşı taraf zamanaşımı def'ini ileri sürer. Buna karşılık nafakanın artırılması veya kaldırılması talepleri süreye bağlı değildir; şartlardaki değişiklik ortaya çıktığında her zaman istenebilir.
Yetkili Mahkemeyi Belirleme
- Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir
- Aile hukukundan doğan davalarda görevli mahkeme, 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesidir
- Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar
- Yetki itirazı ilk itiraz olduğundan cevap süresi içinde ileri sürülmelidir
- Görev kuralları kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınır
Artırım ve Kaldırma Taleplerinde İspat
- Nafakanın belirlendiği tarihteki gelir ve gider tablosu ile bugünkü tablo karşılaştırılır.
- Çocuğun eğitim, sağlık ve barınma giderleri belge bazında ayrıştırılır.
- Yükümlünün gelirinde azalma iddiası varsa sosyal güvenlik ve vergi kayıtlarıyla desteklenir.
- Yoksulluk nafakasının kaldırılması için ileri sürülen evlenme benzeri birliktelik iddiası somut delille ortaya konur.
- Talep, HMK uyarınca belirli ve ölçülebilir biçimde yazılır; toplu ifadelerden kaçınılır.
Karara Karşı Kanun Yolu
Nafaka kararlarında kanun yolu süreleri gerekçeli kararın tebliğinden itibaren işler. İstinaf dilekçesinde yalnızca sonucun beğenilmediği değil, hangi delilin değerlendirilmediği ve hangi hesabın hatalı kurulduğu gösterilmelidir. Ödenmeyen nafaka için ayrıca icra takibi başlatılabilir; bu takip, nafaka miktarına ilişkin dava süreçlerinden bağımsız yürür.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukukunda her dosyanın gelir yapısı ve çocuk yararı dengesi farklı olduğundan, talep kalemleri belirlenmeden önce bir hukukçuyla görüşülmesi önerilir.