Velayet uyuşmazlıklarında dava sonuçlanana kadar geçen süre, çoğu zaman nihai kararın kendisi kadar belirleyici olur. Mahkemenin verdiği geçici düzenleme çocuğun kiminle yaşayacağını, diğer ebeveynle nasıl görüşeceğini ve okul ile sağlık işlemlerinin nasıl yürütüleceğini fiilen belirler. Aşağıda TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bu geçici düzenlemenin nasıl değiştirileceği anlatılmaktadır.
Geçici velayet ile nihai velayet farkı
Geçici düzenleme, dosyanın esasına ilişkin bir tespit değildir ve yargılama boyunca değişen koşullara göre yeniden ele alınabilir. Bu nedenle aleyhe çıkan bir ara karar, velayetin nihai olarak kaybedildiği anlamına gelmez. Buna karşılık uzun süre değiştirilmeden uygulanan bir düzenleme, çocuğun yerleşik düzeni bakımından fiilî bir ağırlık kazanır; bu da değişiklik talebinin zamanında yapılmasını önemli kılar.
Değişiklik talebini kuran olgular
- Kararın verildiği tarihten sonra ortaya çıkan yeni bir olguyu belirleyin.
- Bu olgunun çocuğun günlük düzenine etkisini somut biçimde açıklayın.
- Okul devam çizelgesi, sağlık kaydı ve öğretmen görüşü gibi kurumsal belgeleri toplayın.
- Kişisel ilişkinin fiilen nasıl uygulandığını tarih tarih kayda geçirin.
- Talebi, mevcut düzenin tümüyle bozulması yerine belirli bir noktanın düzeltilmesi biçiminde kurun.
Uzman incelemesinin zamanlaması
Aile mahkemelerinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı desteğinden yararlanılması 4787 sayılı Kanun çerçevesinde öngörülmüştür. Uzman incelemesi talebinin çok erken yapılması, henüz oturmamış bir düzenin fotoğrafının çekilmesine; çok geç yapılması ise geçici düzenlemenin uzun süre değişmeden kalmasına yol açabilir. Talep edilirken çocuğun yaşı ve idrak düzeyi de dikkate alınmalı, çocuğun dinlenmesine ilişkin usul özenle uygulanmalıdır.
Kararın uygulanmaması hâlinde
Kişisel ilişki kurulmasına ve çocuk teslimine ilişkin kararların yerine getirilmesi, adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri eliyle yürütülmektedir. Kararın fiilen uygulanmadığı hâllerde, uygulanmama durumunun tutanakla belgelenmesi sonraki taleplerin dayanağını oluşturur. Yalnızca sözlü şikâyet, dosyada karşılık bulmaz.
Usule aykırı adımlar
- Ara karara karşı nihai hükümmüş gibi kanun yoluna başvurulması
- Değişiklik talebinin yeni bir olguya dayandırılmadan tekrarlanması
- Çocuğun görüşmelere getirilmemesinin kayıt altına alınmaması
- Karşı tarafa yönelik genel suçlamaların belge olmadan dilekçeye taşınması
- Uzman raporuna itirazın gerekçe gösterilmeden yapılması
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocuğun yaşı, ebeveynlerin yaşam düzeni ve dosyadaki uzman değerlendirmeleri sonucu belirleyici biçimde etkileyebileceğinden, talepte bulunmadan önce dosyanın aile hukuku yönünden incelenmesi ve profesyonel destek alınması önerilir.