Anlaşmalı boşanmada imzalanan protokol, hâkim tarafından onaylandığı anda tarafların özel anlaşması olmaktan çıkar ve icra edilebilir bir hüküm hâline gelir. Sorunlar da genellikle burada başlar: protokolde eksik yazılan bir cümle, yıllar sonra tahsil edilemeyen bir alacağa dönüşür. Aşağıda TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde nafaka protokolünün uygulanması, itiraz ve uyarlama adımları anlatılmaktadır.
Protokol Hüküm Hâline Geldiğinde Ne Değişir?
Onaylanan protokol artık sözleşme değil ilamdır. Bu nedenle ihlal hâlinde karşı tarafa dava açmak gerekmez; doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilir. Buna karşılık protokolde yer almayan bir alacak da sonradan aynı ilama dayanılarak istenemez. Protokolün kapsamı, sonraki yılların tamamını belirleyen sınırdır.
Artış Kaydı Yoksa Hangi Dava Açılır?
Protokolde nafakanın her yıl hangi ölçüte göre artacağı yazılmamışsa, miktar kendiliğinden yükselmez. Bu durumda nafakanın artırılması davası açılması gerekir. Tarafların ekonomik durumunda esaslı değişiklik olması hâlinde nafakanın azaltılması veya kaldırılması da istenebilir. Bu davalar, boşanma dosyasının devamı niteliğinde olmayıp yeni ve bağımsız davalardır; harç, delil ve yargılama usulü buna göre belirlenir.
Görev, Yetki ve Muhatap
Nafakaya ilişkin talepler aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesine başvurulabilmesi, uygulamada süreci kolaylaştıran bir imkândır. İştirak nafakasında talebin çocuk adına mı yoksa velayet hakkı sahibi adına mı ileri sürüldüğünün doğru yazılması ayrıca önem taşır.
Tahsil Aşamasında İcra ve Şikâyet
Ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılabileceği gibi, takibe rağmen ödeme yapılmaması hâlinde icra ceza mahkemesine şikâyet yolu da açıktır; bu yol tazyik hapsi sonucunu doğurabilir. Ancak şikâyetin kanunda öngörülen süre içinde ve usulüne uygun biçimde yapılması şarttır; süresinde yapılmayan şikâyet, alacak devam etse bile düşer.
Protokolde Usul Riskini Azaltan Maddeler
- Nafakanın türünün tedbir, yoksulluk veya iştirak olarak açıkça belirtilmesi
- Ödeme gününün ve ödeme kanalının yazılması
- Yıllık artış ölçütünün somut biçimde tanımlanması
- Çocuğun eğitim ve sağlık giderlerinin nafakaya dâhil olup olmadığının netleştirilmesi
- Kişisel ilişki günlerinin nafaka ile ilişkilendirilmemesi
Aile dosyalarında her ailenin gelir yapısı ve çocuğun ihtiyaçları farklıdır. Protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi, yıllar sürebilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.