Boşanma sürecinde imzalanan protokol, tarafların en çok güvendiği ama en az okunan belgedir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bakıldığında, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir cümlenin eksikliği yıllar sonra yeni bir davanın konusu olabilir. Bu rehber protokolün mal rejimi boyutuna odaklanarak, hangi noktaların baştan yazılması ve nelere itiraz edilmesi gerektiğini ele alır.
Protokolün Kapsadığı ve Kapsamadığı Alan
Anlaşmalı boşanma protokolü çoğu kez velayet, nafaka ve tazminat başlıklarını içerir; mal rejimi tasfiyesi ise ya hiç yazılmaz ya da tek cümlelik bir feragat ifadesiyle geçiştirilir. Oysa edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağı, değer artış payı ve kişisel mal ayrımı ayrı ayrı hesap gerektiren kalemlerdir. Protokolde bu kalemler adlarıyla anılmadan yapılan genel feragat, sonradan kapsamı bakımından tartışma konusu olur.
Tasfiye Hesabında Belirleyici Tarihler
Mal rejiminin sona erme anı ile malların değerlendirme anı birbirinden farklıdır. Rejim, boşanma davasının açıldığı tarih esas alınarak sona erer; buna karşılık malların değeri tasfiye anına göre belirlenir. Aradaki fark özellikle taşınmazlarda ve şirket paylarında büyük tutarlara ulaşabilir. Protokol yazılırken hangi tarihteki değerin esas alındığı açıkça belirtilmelidir.
Protokole Yazılması Gerekenler
- Tapu, araç ve banka hesaplarının tek tek numarasıyla listelenmesi
- Her bir malın kişisel mal mı edinilmiş mal mı sayıldığının belirtilmesi
- Kredili alınan taşınmazlarda kalan borcun kimde kalacağı ve bankaya karşı sorumluluğun nasıl düzenleneceği
- Devir işlemlerinin hangi süre içinde yapılacağı
- Emeklilik birikimleri, hisse ve ortaklık payları gibi kolay gözden kaçan kalemler
- Feragat ediliyorsa hangi talep bakımından feragat edildiğinin adıyla yazılması
Anlaşma Sağlanamazsa: Ayrı Dava Yolu
- Tasfiye talebi, boşanma davasından ayrı bir dava olarak açılabilir.
- Boşanma kararı kesinleşmeden tasfiye talebi karara bağlanamayacağından bekletici mesele gündeme gelir.
- Malvarlığının tespiti için tapu, trafik tescil ve banka kayıtları üzerinde araştırma talep edilir.
- Değer tespiti için bilirkişi incelemesi istenir.
- Malın üçüncü kişiye devredilmesi ihtimaline karşı tedbir talebi ilk dilekçeye konur.
Hâkim Onayının Anlamı
Protokolün hâkim tarafından uygun bulunması, içeriğinin her yönüyle denetlendiği anlamına gelmez. Özellikle çocuğun menfaatine ilişkin hükümlerde hâkimin müdahale yetkisi bulunurken, malvarlığına ilişkin serbestçe kararlaştırılan kalemler tarafların iradesine bırakılır. Bu nedenle onay alınmış olması, sonradan ortaya çıkan dengesizliği kendiliğinden gidermez.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Evlilik süresi, malların edinim tarihi ve kredi yapısı sonucu değiştirebileceğinden, protokol imzalanmadan önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.