Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde en çok pazarlık ettiği başlık velayettir; oysa hâkimin denetlediği ölçü tarafların anlaşması değil, çocuğun üstün yararıdır. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan protokol, bu ölçüyü karşılamıyorsa onaylanmaz ve dosya anlaşmalı çizgiden çekişmeli çizgiye kayar. Bu rehber, protokol metninin nasıl kurulacağına ve onaylanmama hâlinde izlenecek yola odaklanır.
Protokolde Belirsiz Bırakılamayacak Başlıklar
- Velayetin kimde olacağı ve ortak hususlarda karar alma biçimi
- Kişisel ilişkinin günü, saati, teslim-alma yeri ve kimin refakat edeceği
- Yarıyıl, yaz tatili, dinî ve resmî bayramlar ile doğum günlerinin dağılımı
- İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü, hesabı ve her yıl nasıl artırılacağı
- Eğitim, sağlık ve olağanüstü giderlerin nasıl paylaşılacağı
- Yurt içi ve yurt dışı seyahatlerde izin usulü
Hâkimin Denetlediği Nokta
Hâkim protokolü onaylarken tarafların iradesini değil, düzenlemenin çocuk açısından uygulanabilirliğini inceler. İki şehir arasında yaşayan ebeveynler için her hafta sonu teslim öngören bir metin kâğıt üzerinde adil görünse de fiilen sürdürülemez. Aynı şekilde çocuğun okul takvimiyle çatışan bir kişisel ilişki düzeni, ilk dönemde ihtilafa dönüşür. Bu nedenle protokol yazılırken mesafe, çalışma saatleri ve okul programı gerçekçi biçimde hesaba katılmalıdır.
Duruşma ve Onay Aşaması
- Protokol taraflarca imzalanır ve dava dilekçesine eklenir.
- Her iki taraf duruşmada bizzat hazır bulunur; anlaşmalı boşanmada vekil katılımı beyanın yerini tutmaz.
- Hâkim gerekli gördüğünde protokolde değişiklik önerir; taraflar kabul ederse metin bu hâliyle onaylanır.
- Çocuğun idrak çağında olması hâlinde görüşü alınabilir, uzman incelemesi yaptırılabilir.
- Onaydan sonra kararın kesinleşmesi ve nüfusa tescili takip edilir.
Usule Aykırı Adımın Doğurduğu Sonuç
Sık görülen ilk hata, tarafların duruşmaya katılmaması ya da beyandan cayılmasıdır; bu durumda anlaşmalı yol kapanır ve dava çekişmeli olarak devam eder. İkinci hata, nafaka artış ölçütünün metne yazılmamasıdır: artış kriteri belirlenmemişse her yıl yeni bir uyuşmazlık doğar. Üçüncü hata ise protokolde yer alan maddi düzenlemelerin, kararın kesinleşmesi beklenmeden uygulanmaya başlanmasıdır.
Şartlar Değiştiğinde
Velayet ve kişisel ilişkiye dair düzenlemeler kesin hüküm gibi dondurulmuş değildir. Çocuğun yaşı, sağlık durumu, ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi ya da gelir durumunun ciddi biçimde değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi veya nafakanın uyarlanması talep edilebilir. Bu talepler yeni bir dava konusudur ve değişikliğin belgeye dayandırılması gerekir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; her ailenin koşulları ve çocuğun ihtiyaçları farklıdır. Protokolü imzalamadan önce metnin bir avukat tarafından gözden geçirilmesi ileride doğacak ihtilafları azaltır.