Anlaşmalı boşanma, tarafların iradesiyle hızlı sonuç veren bir yoldur; ancak protokolün eksik kaleme alınması, boşanmadan sonra yıllarca sürecek ikinci bir uyuşmazlık doğurur. Uygulamada asıl tartışma çoğu zaman boşanmanın kendisi değil, protokolün nasıl uygulanacağıdır.
Protokol Ne Zaman Bağlayıcı Olur?
TMK, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi koşullarını arar. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir; bu değişiklik taraflarca kabul edilmedikçe anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Yani protokol, mahkemece uygun bulunup hükme yansıtılmadan tek başına sonuç doğurmaz.
Protokolde Sonradan Sorun Çıkaran Beş Başlık
- Nafaka: yoksulluk ve iştirak nafakasının ayrı ayrı gösterilmemesi, artış ölçütünün yazılmaması
- Kişisel ilişki: gün, saat ve teslim yerinin belirsiz bırakılması, tatil dönemlerinin düzenlenmemesi
- Mal rejimi: tasfiyenin protokol dışında bırakılıp bırakılmadığının açıkça yazılmaması
- Tazminat: maddi ve manevi tazminatın ödeme takvimine bağlanmaması
- İcra edilebilirlik: edimlerin ölçülebilir biçimde tanımlanmaması
Karardan Sonra Değişiklik İstemek
Boşanma hükmü kesinleştikten sonra protokolün tamamının yeniden tartışılması mümkün değildir. Buna karşılık velayet, kişisel ilişki ve nafakaya ilişkin düzenlemeler kesin hüküm oluşturmaz; koşulların değişmesi hâlinde aile mahkemesinden uyarlama istenebilir. Talep; gelir değişikliği, çocuğun yaşı ve ihtiyaçları, tarafların yerleşim yerinin değişmesi gibi somut olgularla desteklenmelidir. Aile hukukundan doğan bazı parasal talepler bakımından dava öncesi arabuluculuk gündeme gelebilirken, boşanma ve velayet uyuşmazlıkları bu kapsamda değerlendirilmez.
Başvuru Sırası
- Kesinleşmiş karar ve protokol metni birlikte okunarak hangi hükmün değiştirilebilir nitelikte olduğu belirlenir.
- Değişikliği haklı kılan olgular tarihli belgelerle ortaya konur.
- 4787 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan aile mahkemesinde, HMK usulüne uygun dilekçeyle talep açılır.
- Ödenmeyen edimler bakımından icra takibi ile uyarlama davası paralel yürütülür.
- Kişisel ilişkinin engellenmesi hâlinde ayrı hukuki yollar değerlendirilir.
Duruşmaya Katılmamanın Sonucu
Anlaşmalı boşanmada tarafların hakim huzurunda bizzat beyanda bulunması esastır. Bu usul kuralına aykırı biçimde yürütülen süreçler, kararın kaldırılmasına yol açabilir. Protokolün duruşmadan hemen önce, okunmadan imzalanması ise sonradan iradenin sakatlandığı iddiasını gündeme getirir; bu iddianın ispatı ise kolay değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve malvarlığının yapısı protokolün içeriğini kökten değiştirir; imza öncesinde metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi sonraki uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler.