Boşanma dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman iddianın ağırlığı değil, o iddianın usulüne uygun biçimde ispatlanabilmesidir. Bu rehber, delillerin hangi aşamada, hangi biçimde sunulacağına ve usule aykırı sunumun neden geri dönülemez bir kayba dönüştüğüne odaklanır.
Hukuka Aykırı Delil Dosyayı Güçlendirmez
Eşin telefonuna izinsiz erişilerek elde edilen yazışmalar, gizlice yerleştirilen kayıt cihazları ya da üçüncü kişilerin özel alanına müdahale ile toplanan görüntüler, HMK sistematiğinde hukuka aykırı delil sayılabilir ve hükme esas alınmaz. Daha ağırı, bu yolla elde edilen materyal aynı zamanda TCK kapsamında ayrı bir sorumluluk doğurabilir. Ortak kullanıma açık alanlardan elde edilen veriler ile kişinin kendi katıldığı bir görüşmeye ilişkin kayıtlar bakımından değerlendirme farklılaşır; bu ayrım delil sunulmadan önce yapılmalıdır.
Delil Türüne Göre Sunum Usulü
TMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde aile mahkemesinde görülen davada delil sunumu belirli bir takvime bağlıdır. Dilekçeler teatisi aşamasında delillerin hangi vakıayı ispat için gösterildiği tek tek belirtilmeli; tanık listesi mahkemece verilen kesin süre içinde ve tanıkların hangi olaya ilişkin dinleneceği açıklanarak sunulmalıdır. Ön inceleme tamamlandıktan sonra yeni delil sunulması, karşı tarafın açık muvafakati veya usul hukukunun tanıdığı istisnalar dışında mümkün değildir. Uygulamada en sık yapılan hata, delilin elde bulunmasına rağmen zamanında dosyaya konulmamasıdır.
Özel Boşanma Sebeplerinde Hak Düşürücü Süre
Genel geçimsizlik iddiası süreye bağlı değilken, TMK'da düzenlenen özel boşanma sebeplerinin bir kısmı hak düşürücü süreye tabidir. Bu sebeplere dayanan davada, olayın öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Ayrıca eşini affeden tarafın aynı olaya dayanarak dava açması mümkün değildir. Bu nedenle dosyaya sunulan barışma mesajları veya birlikte yapılan tatil kayıtları, karşı taraf için güçlü bir savunma aracına dönüşebilir.
Fer'i Taleplerin Delili Ayrı Kurulur
Boşanmanın kabulü tek başına nafaka, tazminat ve velayet taleplerini karşılamaz. Yoksulluk ve iştirak nafakası için gelir ve gider tablosu, maddi tazminat için evlilik nedeniyle uğranılan somut kayıp, manevi tazminat için kişilik hakkına yönelik saldırının içeriği ayrı ayrı belgelenmelidir. Velayet uyuşmazlığında ise dosyaya sunulan yazışmalardan çok, çocuğun günlük yaşam düzenine ilişkin objektif veriler ve uzman incelemesi belirleyici olmaktadır.
Bu metin genel bilgi amaçlıdır. Delilin niteliği ve elde ediliş biçimi dosyanın seyrini kökten değiştirebileceğinden, sunum yapılmadan önce hukuka uygunluk denetiminin bir hukukçu ile birlikte yapılması önerilir.