Nafaka tek bir kurum değildir; talebin türü, dayanağı ve zamanlaması birbirinden farklıdır. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu davalarda en sık yaşanan sorun, doğru nafaka türünün seçilmemesi ya da talebin yanlış aşamada ileri sürülmesidir. Aşağıda türlerin ayrımı ve zaman yönetimi ele alınmaktadır.
Önce Nafaka Türünü Belirleyin
Uygulamada dört başlık öne çıkar. Tedbir nafakası dava süresince geçici koruma sağlar. Yoksulluk nafakası boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek eş için istenir. İştirak nafakası çocuğun bakım giderlerine katılım amacı taşır ve velayet kendisine bırakılmayan tarafça ödenir. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğüne dayanır. Dilekçede bu ayrım yapılmazsa, talep karşılanmadan sonuçlanabilir.
Tedbir Nafakasında Zaman
Tedbir nafakası, boşanma davasının açıldığı anda talep edilebilir ve mahkemece resen de değerlendirilebilir. Talebin dava dilekçesinde açıkça yer alması, kararın erken alınmasını sağlar. Ayrı yaşamanın haklı sebebe dayandığı hallerde, boşanma davası açılmadan da bağımsız bir tedbir nafakası talebinde bulunmak mümkündür. Bu tercih, çoğu zaman ekonomik olarak zayıf tarafın dava boyunca korunmasını sağladığı için ihmal edilmemelidir.
Artırım ve Kaldırma Davalarında Ölçüt
Bir kez hükmedilen nafaka sabit değildir. Tarafların ekonomik durumundaki değişiklik, çocuğun ihtiyaçlarının artması ya da yükümlünün gelir kaybı, artırım veya azaltma talebini gündeme getirir. Bu davalarda başarıyı belirleyen unsur, değişikliğin belgeyle gösterilmesidir:
- Gelir ve gider belgeleri, kira ve okul ödemeleri
- Çocuğun sağlık ve eğitim giderlerindeki artışı gösteren kayıtlar
- Yükümlünün iş kaybı ya da sağlık durumuna ilişkin belgeler
- Yeniden evlenme veya birlikte yaşama iddialarında somut deliller
Protokolle Belirlenen Nafakanın Sonradan Değişmesi
Anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılan nafaka, hakim onayıyla hüküm haline gelir. Bu durum, tutarın sonsuza kadar değişmeyeceği anlamına gelmez; koşullar önemli ölçüde değiştiğinde yeniden değerlendirme istenebilir. Ancak protokol imzalanırken kabul edilen düşük bir tutarın sonradan yükseltilmesi, koşul değişikliğinin ispatını gerektirdiğinden kolay değildir. Bu nedenle protokolde artış oranının bir ölçüte bağlanması, sonraki uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler.
Ödenmeyen Nafaka: İcra mı, Yeni Dava mı
Hükmedilen nafaka ödenmiyorsa yapılması gereken yeni bir dava açmak değil, mevcut ilama dayanarak takip başlatmaktır. Yeni dava açmak zaman kaybettirir ve mükerrer talep sonucunu doğurabilir. Buna karşılık nafakanın miktarının güncellenmesi isteniyorsa, bunun için ayrı bir dava gerekir. Aile mahkemelerinin kuruluş ve yargılama usulüne ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde, görevli mahkeme baştan doğru belirlenmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve evlilik süresi gibi etkenler sonucu değiştirebileceğinden, talebinizi oluşturmadan önce dosyanızı hukuki değerlendirmeye açmanız yerinde olur.