Velayet, tarafların pazarlık gücüne göre değil çocuğun üstün yararına göre belirlenen bir konudur. Bu nedenle velayet dosyasında delil, karşı tarafı yıpratmak için değil, çocuğun düzenine ilişkin somut bir tablo kurmak için toplanır. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu ve aile mahkemelerine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde delil kurgusunu ve anlaşmalı çözümün nerede durduğunu ele alır.
Hâkimin Baktığı Tablo
Velayet değerlendirmesinde öne çıkan olgular kişisel iddialardan çok yaşam düzenine ilişkin verilerdir:
- Çocuğun mevcut yaşam merkezi, okul ve sağlık düzeninin sürekliliği
- Ebeveynlerin çalışma saatleri ile fiili bakım kapasitesi
- Kardeşlerin birlikte tutulması ihtiyacı
- Çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin engellenip engellenmediği
- Çocuğun idrak çağında ise beyanı ve tercihinin serbest iradeyle oluşup oluşmadığı
Delilin Toplanma Biçimi Sonucu Değiştirir
Aile dosyalarında delilin içeriği kadar elde ediliş yöntemi de tartışılır. Hukuka aykırı yöntemle elde edilen kayıtlar dosyaya güç katmak yerine tarafın kendi konumunu zayıflatabilir. Buna karşılık okul karnesi ve devamsızlık kaydı, sağlık raporları, veli görüşme tutanakları, sosyal inceleme raporu ve uzman görüşü gibi kurumsal belgeler, çocuğun rutinini tarafsız biçimde ortaya koyduğu için daha güçlü ispat değeri taşır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde tanık, bilirkişi ve keşif delilleri hangi vakıayı ispat edeceği belirtilerek sunulmalıdır.
Anlaşma Neyi Bağlar, Neyi Bağlamaz
Anlaşmalı boşanmada taraflar velayet ve kişisel ilişki konusunda düzenleme yapabilir; ancak bu protokol hâkimin onayına tabidir ve hâkim çocuğun yararına aykırı bulduğu düzenlemeyi kabul etmek zorunda değildir. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan resen araştırma ilkesi geçerlidir. Ayrıca velayete ilişkin karar kesin hüküm oluşturmaz: koşullar esaslı biçimde değiştiğinde velayetin değiştirilmesi istenebilir. Bu özellik, bugünkü anlaşmanın sonsuza kadar bağlayıcı olmadığını, ancak keyfî değişiklik taleplerinin de kabul görmeyeceğini gösterir.
Kişisel İlişki Takviminin Yazımı
- Ara tatil, yarıyıl ve yaz dönemi ayrı ayrı ve tarih aralığı verilerek düzenlenir.
- Teslim ve iade yeri ile saati, tartışmaya yer bırakmayacak biçimde belirlenir.
- Çocuğun yaşı ilerledikçe uygulanacak kademeli düzen öngörülür.
- Şehirlerarası mesafe varsa ulaşım yükünün kime ait olduğu yazılır.
Kapanış
Velayet dosyalarında en çok zarar veren yaklaşım, çocuğu uyuşmazlığın aracı hâline getirmektir. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı, ailenin fiili düzeni ve dosyadaki raporlar sonucu doğrudan etkileyeceğinden, sürecin bir hukukçu eşliğinde planlanması önerilir.