Nafaka uyuşmazlıklarında asıl zorluk çoğu zaman miktarın belirlenmesinde değil, hükmün fiilen tahsil edilebilmesinde ortaya çıkar. TMK ve HMK ekseninde verilen karar, İİK'nın işleyişine uygun şekilde takibe konulmazsa kâğıt üzerinde kalır. Bu rehber, nafaka ilamının icraya taşınmasında ispat yükünün nasıl dağıldığına ve usul kusurlarının alacaklı ile borçlu için nasıl sonuç doğurduğuna odaklanıyor.
Hangi karar, ne zaman icraya konulabilir?
Aile hukukuna ilişkin ilamların bir bölümü kesinleşmeden icraya konulamazken, nafaka alacakları bakımından farklı bir uygulama vardır; dava sırasında ara kararla hükmedilen tedbir nafakası da bu yönüyle önem taşır. Takip başlatılmadan önce şu üç bilgi netleştirilmelidir: nafakanın türü, başlangıç tarihi ve artış kaydı bulunup bulunmadığı. Bu üçü yanlış hesaplanırsa takip miktarı baştan tartışmalı hâle gelir.
Birikmiş ve işleyecek nafaka ayrımını tabloya dökün
Takip talebinde birikmiş alacak ile işleyecek aylıkların ayrı gösterilmesi gerekir. Uygulamada itirazların önemli bölümü, bu ayrımın yapılmaması ya da artış oranının dönem dönem hesaplanmaması nedeniyle doğar. Aylık bazında bir tablo hazırlanması, hem itiraz hâlinde savunmayı kolaylaştırır hem de kısmi ödemelerin hangi aya mahsup edildiğini gösterir.
Ödeme iddiasının ispatı kimin üzerinde?
Borçlu ödeme yaptığını ileri sürüyorsa bunu belgeyle ortaya koymak durumundadır. Burada sık karşılaşılan sorun, ödemelerin elden yapılmış olması veya banka açıklamasına nafaka ibaresinin yazılmamasıdır. Delil değeri bakımından öne çıkan kayıtlar şunlardır:
- Açıklama satırında ay ve nafaka ibaresi bulunan banka dekontları
- Düzenli tarihlerde ve sabit tutarda gerçekleşen havale kayıtları
- Çocuğun okul, kurs veya sağlık giderlerinin doğrudan ödendiğini gösteren belgeler
- Tarafların ödeme düzenine ilişkin yazılı mesajlaşmaları
Açıklamasız transferler tek başına ödeme sayılmayabileceğinden, tutar ve düzenlilik ilişkisinin ayrıca anlatılması gerekir.
Usule aykırı takip alacaklıyı da vurur
Yanlış icra dairesinde başlatılan, ilamda yer almayan kalemi içeren veya tebligatı usulsüz yapılan takip, borçlunun itirazıyla geciktiği gibi masraf yükünü de büyütür. Tebligat tarihinin doğru saptanması özellikle önemlidir; çünkü itiraz ve şikâyet sürelerinin tamamı bu tarihe bağlanır. Adres kayıt sistemine göre yapılan tebligatlarda tutanaktaki şerhler mutlaka okunmalıdır.
Ödememenin yaptırım boyutu
Nafaka hükmüne uyulmaması, İİK'da ayrı bir yaptırıma bağlanmıştır ve bu yola başvuru kısa hak düşürücü sürelere tabidir. Bu nedenle ödenmeyen ilk ay fark edildiğinde tarih not edilmeli, süre kaçırıldığında yalnızca genel takip yolunun kaldığı bilinmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Nafakanın türü, kararın içeriği ve tarafların ekonomik durumu sonucu değiştirebileceğinden, takibe geçmeden veya itiraz etmeden önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmenizde yarar vardır.