Anlaşmalı boşanma dosyalarında duruşma kısa sürer, protokolün ömrü ise uzundur. Yıllar sonra yaşanan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, protokolün nafaka maddesinin aceleyle ve belirsiz ifadelerle yazılmasından kaynaklanır. Aile mahkemelerinin görev alanına giren bu dosyalarda metnin icra edilebilir olması, tarafların anlaşmış olmasından daha belirleyicidir.
Üç Nafaka Türünü Ayırmak
TMK, dava sırasında geçerli olan tedbir nafakası, boşanma sonrası eş lehine hükmedilebilen yoksulluk nafakası ve çocuk için ödenen iştirak nafakasını farklı koşullara bağlar. Protokolde "aylık nafaka" biçiminde tek kalem yazılması, sonradan hangi türün ne kadar süreyle ödeneceği tartışmasını doğurur. Özellikle çocuk için ödenen kalem, eşin talepten feragat etmesiyle ortadan kalkmaz; çocuğun menfaati ayrı korunur.
Protokolde Bulunması Gerekenler
- Her nafaka kaleminin türü, aylık tutarı ve ödeme günü.
- Artış ölçütünün adı ve hangi tarihten itibaren uygulanacağı; ölçüt yazılmazsa her yıl yeniden tartışma çıkar.
- Ödemenin yapılacağı hesap bilgisi ve elden ödemenin geçerli sayılıp sayılmayacağı.
- Çocukla kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri olarak belirlenmesi.
- Eğitim, sağlık gibi olağanüstü giderlerin nasıl paylaşılacağı.
Hâkim Onayı ve Sonrasında İtiraz
- Hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; özellikle çocuğa ilişkin maddelerde değişiklik önerebilir, taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.
- Karara karşı kanun yoluna başvuru süresi kısadır ve tebliğ tarihinden işler; bu nedenle gerekçeli kararın beklenmesi süreyi durdurmaz varsayımıyla hareket edilmemelidir.
- Kesinleşen kararda yazılı olmayan bir taahhüt, sonradan protokole dayanılarak icraya konulamayabilir.
Koşullar Değiştiğinde: Uyarlama
Gelirin ciddi biçimde düşmesi, tarafın yeniden evlenmesi, çocuğun ihtiyaçlarının artması gibi durumlarda nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Bu talep protokolle kapatılamaz; ancak talebin sonuç vermesi delil dosyasına bağlıdır. Gelir değişimi için maaş bordroları ve vergi kayıtları, gider artışı için okul, tedavi ve kira belgeleri dosyaya konulmalıdır. Yalnızca ekonomik koşulların değiştiği yönündeki genel beyan, uygulamada yetersiz kalır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir; aile dosyalarında sonuç kişisel koşullara sıkı biçimde bağlı olduğundan, protokol imzalanmadan önce metnin hukukçu tarafından gözden geçirilmesi önerilir.