Anlaşmalı ayrılıkta imzalanan protokol, tarafların yıllarca yaşayacağı düzeni tek sayfada belirler. Nafaka başlığı, bu metnin en çok tartışma doğuran kısmıdır; çünkü bugünün koşullarına göre yazılan bir rakam, birkaç yıl sonra iki taraf için de sürdürülemez hâle gelebilir. Bu rehber, protokol metninin nasıl kurulacağını ve sonradan yapılacak itiraz ile uyarlama başvurularının nasıl hazırlanacağını anlatır.
Protokolde Ayrı Ayrı Yazılması Gerekenler
TMK sisteminde nafaka türleri birbirinden farklı hukuki temele oturur ve tek bir kalemde birleştirilmemelidir:
- Çocuk için ödenen iştirak nafakası
- Eş lehine hükmedilen yoksulluk nafakası
- Yargılama sürecinde geçerli olan tedbir nafakası
Bu kalemler ayrı yazılmadığında, çocuk ergin olduğunda hangi tutarın kendiliğinden sona ereceği tartışmalı hâle gelir ve icra aşamasında yeni bir uyuşmazlık doğar.
Metni Uygulanabilir Kılan Ayrıntılar
- Ödemenin her ayın hangi gününde ve hangi hesaba yapılacağı
- Artış ölçütünün belirli ve hesaplanabilir bir kritere bağlanması
- Eğitim, sağlık ve okul masraflarının nafakaya dâhil olup olmadığı
- Kişisel ilişki günlerinin tatil ve bayram dönemleri dâhil somutlaştırılması
- Tarafların iletişim ve adres değişikliği bildirimine ilişkin taahhüdü
Hâkim, çocuğun yararına aykırı gördüğü düzenlemeleri onaylamayabileceğinden, protokol yazılırken velayet ve kişisel ilişki başlıklarının çocuğun günlük düzeniyle uyumlu olması gerekir.
Koşullar Değiştiğinde İzlenecek Yol
Gelirin düşmesi, işsizlik, yeni bir bakım yükümlülüğü ya da çocuğun ihtiyaçlarının artması hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Bu talep, protokole itiraz değil yeni bir dava konusudur ve HMK usulüne göre yürür. Dosyanın belkemiği belgedir: gelir kaybını gösteren kayıtlar, ödeme dekontları, okul ve sağlık giderlerine ilişkin faturalar tarih sırasıyla sunulmalıdır. Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde görevli mahkeme aile mahkemesidir; yanlış mahkemeye açılan dava vakit kaybettirir.
Anlaşma ile Çekişmeli Süreç Arasında Seçim
Anlaşmalı yol hızlıdır, fakat aceleyle imzalanan bir metin sonraki yıllarda sürekli icra takibine dönüşebilir. Çekişmeli süreç ise uzun sürer ama tarafların gelir durumu bilirkişi ve müzekkerelerle ortaya konur. Tercih yapılırken tarafların gelirinin belgelenebilir olup olmadığı belirleyicidir: gelirin kayıt dışı olduğu dosyalarda anlaşma masası, ispat güçlüğü nedeniyle daha gerçekçi bir sonuç verebilir.
Kısa Uyarı
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Nafakanın türü, miktarı ve süresi tarafların somut ekonomik durumuna göre belirlendiğinden, protokolü imzalamadan önce metnin bir aile hukuku avukatınca gözden geçirilmesinde yarar vardır.