Nafaka konusunda taraflar arasında hazırlanan protokol, tek başına icra edilebilir bir belge değildir. Protokolün bağlayıcı hâle gelmesi, hâkim tarafından onaylanmasına bağlıdır. Bu nedenle protokol metnini yazmadan önce hangi mahkemenin yetkili olduğunu ve hangi kalemlerin sonradan değiştirilebileceğini bilmek gerekir.
Yetkili Mahkeme: Boşanma Davasında ve Sonrasında
Aile hukuku uyuşmazlıkları 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemelerinde görülür; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Boşanma davasıyla birlikte istenen nafakada yetki, boşanma davasının yetki kuralına bağlıdır. Boşanma kesinleştikten sonra açılacak nafaka artırım, azaltım veya kaldırma davalarında ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kabul edilir. İştirak nafakasında çocuğun menfaati gözetildiğinden, çocuğun yerleşim yeri fiilen belirleyici olur. Boşanmadan sonra taşınan taraf, eski dosyanın görüldüğü mahkemeye gitmek zorunda olduğunu sanarak zaman kaybedebilir.
Protokolde Sık Atlanan Maddeler
- Artış kriteri: Her yıl hangi ölçüte göre artırım yapılacağı yazılmazsa, artış için yeniden dava açmak gerekir.
- Ödeme yöntemi: Elden ödeme uygulamada ispat sorunu doğurur; açıklamalı banka havalesi tercih edilmelidir.
- Yoksulluk ve iştirak nafakasının ayrımı: Tek kalem yazılan tutar, çocuk reşit olduğunda hangi kısmın devam edeceğini belirsiz bırakır.
- Eğitim, sağlık ve olağanüstü giderler: Nafakaya dâhil mi, ayrıca mı karşılanacak, açıkça belirtilmelidir.
- Kişisel ilişki takvimi: Nafaka ile bağlantılı çekişmelerin çoğu buradan doğduğu için tatil ve bayram düzeni tarih vererek yazılmalıdır.
Protokol Hâkimi Ne Ölçüde Bağlar?
Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular hâkimin denetimine tabidir. Çocuğa ilişkin düzenlemelerde hâkim, tarafların anlaşmasına rağmen çocuğun üstün yararı gereği değişiklik isteyebilir; taraflar bunu kabul etmezse anlaşmalı boşanma çekişmeliye döner. Yoksulluk nafakasından tümüyle feragat edilen protokollerde, feragatin sonradan tartışma konusu olmaması için iradenin serbestçe açıklandığının duruşma tutanağına geçirilmesi önemlidir.
Anlaşmak mı, Dava Yürütmek mi?
Anlaşma yolu daha hızlıdır, ancak gelir tespiti yapılmadan kurulan protokoller çoğu zaman kısa sürede artırım davasına dönüşür. Karşı tarafın gelirinin belirsiz olduğu, kayıt dışı kazançtan söz edildiği ya da mal kaçırma şüphesinin bulunduğu dosyalarda dava yolu, sosyal ve ekonomik durum araştırması ile banka kayıtlarının celbi imkânını sağlar. Buna karşılık uzun süren çekişmenin çocuk üzerindeki etkisi de tartıya konulmalıdır. Karar verirken tarafların ödeme gücü, delil erişimi ve sürecin çocuğa maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; her ailenin gelir yapısı ve delil imkânı farklıdır. İmzalanacak bir protokol uzun yıllar sonuç doğuracağından, metni imzalamadan önce bir hukukçuya inceletmek ileride açılacak davaları önleyebilir.