Boşanma dosyalarında tartışma çoğunlukla delil ve tazminat üzerinde yoğunlaşır; oysa bazı boşanma sebeplerinde dava hakkı, kanunda öngörülen süreler geçtiğinde tümüyle ortadan kalkar. Bu rehber, Türk Medeni Kanunu ve usul mevzuatı çerçevesinde boşanma sürecindeki süre risklerini bir kontrol listesi mantığıyla ele alır.
Özel Boşanma Sebeplerinde Hak Düşürücü Süre
Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel sebeplere dayanan boşanma davası, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden tarafın dava hakkı ise bütünüyle ortadan kalkar. Bu nedenle dosyanın ilk kontrolü şudur: olayın öğrenildiği tarih belgelenebiliyor mu, öğrenmeden sonra birlikte yaşamaya devam edilmiş mi, af niteliğinde yorumlanabilecek yazışma var mı?
Anlaşmalı Boşanmada Bir Yıllık Eşik
Anlaşmalı boşanmaya karar verilebilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması aranır. Bu şart karşılanmadan açılan dosyalarda taraflar anlaşmış olsa dahi çekişmeli yola geçilmesi gerekir. Ayrıca hâkimin, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirmesi ve mali sonuçlar ile çocuğa ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir; protokolde belirsiz bırakılan bir kalem, duruşmanın ertelenmesine yol açar.
Dava Sonrası Süreler
Süre riski kararla bitmez. Kararın tebliğinden itibaren istinaf süresi işler; bu süre kaçırıldığında hüküm kesinleşir ve nafaka, tazminat ya da velayet düzenlemesi bakımından itiraz imkânı kapanır. Ayrıca boşanmanın kesinleşmesine bağlı olarak mal rejiminin tasfiyesine ilişkin taleplerin de kendi süre sınırları içinde ileri sürülmesi gerekir. Bu nedenle karar tarihinden itibaren en az üç ayrı takvim kaydı tutulmalıdır: tebliğ tarihi, kanun yolu süresi ve kesinleşme sonrası tasfiye takvimi.
Yetkili Mahkeme ve Dosya Yeri
Boşanma davasında eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde dosyaya bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Fiilen ayrı yaşayan eşlerde yerleşim yeri tartışmalı hâle gelebildiğinden, adres kayıt sistemi dökümü ve fatura kayıtları baştan hazırlanmalıdır.
Geçici Tedbirlerin Zamanlaması
Dava süresince barınma, nafaka ve çocukla kişisel ilişki bakımından geçici tedbir istenebilir. Bu talebin dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmesi, aylar sonra yapılacak bir talebe kıyasla hem daha hızlı sonuç verir hem tarafların fiilî durumunun yerleşmesini önler.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme içindir. Evliliğin süresi, olayların tarihi ve tarafların ekonomik durumu izlenecek yolu değiştirebildiğinden, dava açılmadan önce dosyanın hukuki açıdan planlanması önerilir.