Velayet uyuşmazlıklarında mahkemenin ölçütü tarafların haklılığı değil, çocuğun üstün yararıdır. Türk Medeni Kanunu bu ölçütü soyut bırakmış, doldurulmasını somut delillere ve uzman değerlendirmesine bağlamıştır. Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin düzenleme de dosyaya psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan görüş alınmasına imkân tanır. Bu rehber, delil setini çocuğun yararı ekseninde kurmayı anlatır.
Mahkemenin Gerçekten Baktığı Deliller
Dosyalara sıklıkla eklenen karşılıklı suçlama yazışmaları, çoğu kez ilgili tarafın kendi aleyhine döner. Belirleyici olan malzeme genellikle şudur:
- Çocuğun okul devam ve başarı kayıtları, rehberlik servisi görüşleri.
- Sağlık takibinin kimin tarafından sürdürüldüğünü gösteren randevu ve reçete geçmişi.
- Fiilî bakım düzenini gösteren gündelik kayıtlar: servis, kreş, spor kulübü yazışmaları.
- Ebeveynin çalışma saatleri ile çocuğun bakım ihtiyacının uyumunu gösteren belgeler.
- Şiddet veya ihmal iddiası varsa, tedbir kararı dosyaları ve sağlık raporları.
Uzman Raporu Öncesi Hazırlık
Sosyal inceleme raporu, velayet dosyalarının ağırlık merkezidir. Görüşmeye hazırlık, çocuğa söylenecek cümleleri ezberletmek değil; günlük düzenin gerçekten yaşandığı hâliyle anlatılabilmesidir. Çocuğun beyanına yön verildiği izlenimi, raporun tonunu tersine çevirebilir. Görüşme öncesinde ev düzeninin, çocuğun kendine ait alanının ve okulla ilişkinin belgelenmesi yeterlidir.
Anlaşmalı Düzenleme ile Çekişmeli Dava Arasında
Anlaşmalı boşanma yolunun açılabilmesi için evliliğin belirli bir süreyi doldurmuş olması ve tarafların velayet, kişisel ilişki ve mali sonuçlarda tam mutabık kalması gerekir. Protokolde kişisel ilişki günleri, tatil ve bayram düzeni ile teslim–iade yeri açıkça yazılmadığında, düzenleme kısa sürede yeni bir icra veya tedbir dosyasına dönüşür. Çekişmeli yol seçilecekse, delil listesinin dava dilekçesiyle birlikte sunulması ve tanıkların hangi olguya ilişkin dinleneceğinin belirtilmesi usul yönünden zorunludur.
Karar Sonrası Değişiklik İhtimali
Velayet, kesin hüküm gibi görünse de koşulların esaslı biçimde değişmesi hâlinde yeniden düzenlenebilir. Bu nedenle karar sonrasında da kişisel ilişkinin fiilen nasıl işlediğine dair kayıt tutmak, ileride açılacak bir değişiklik davasında en somut dayanağı oluşturur. Aynı kayıtlar, kişisel ilişkinin engellendiği iddiasına karşı savunma olarak da kullanılabilir.
Uyarı
Aile dosyalarında delil ile çocuğun korunması arasındaki denge hassastır; her belge, çocuğu sürecin içine çekmeden toplanmalıdır. Yukarıdaki bilgiler geneldir ve somut dosyanın koşullarına göre farklılaşabileceğinden, adım atmadan önce aile hukuku alanında çalışan bir avukattan görüş alınması önerilir.