Anlaşmalı boşanmada protokol, tarafların ileride yaşayacağı uyuşmazlıkların büyük kısmını baştan belirler. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan bu metnin en zayıf noktası genellikle nafaka bölümüdür: kalemler ayrıştırılmadığında ve artış ölçütü yazılmadığında protokol icra edilebilir olmaktan çıkar. 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemeleri ise bu taleplerin doğal adresidir.
Nafaka kalemlerini ayrıştırmak
Tedbir nafakası dava süresince geçerlidir; yoksulluk nafakası boşanma sonrası eşe, iştirak nafakası ise çocuğun bakım giderlerine ilişkindir. Yardım nafakası ise evlilik ilişkisinden değil, altsoy ve üstsoy arasındaki bakım yükümlülüğünden doğar. Protokolde bu kalemlerin tek bir rakam altında toplanması, ileride kaldırma veya artırma talebi geldiğinde hangi kalemin tartışıldığının anlaşılamamasına yol açar. Her kalem ayrı satırda, başlangıç tarihi ve ödeme günü belirtilerek yazılmalıdır.
Artış ölçütü ve ödeme kanalı
Yıllık artışın hangi ölçüte göre yapılacağı protokolde açıkça gösterilmelidir. Ölçüt yazılmadığında her yıl yeniden uyuşmazlık doğar ve alacaklı taraf artırım talebiyle mahkemeye başvurmak zorunda kalır. Ödemenin banka hesabına yapılacağının kararlaştırılması ise ispat kolaylığı sağlar; elden ödeme iddiaları çoğu zaman sonuç doğurmaz ve aynı dönem için ikinci kez ödeme riski yaratır.
Görev ve yetkide doğru adres
Nafakaya ilişkin talepler kural olarak aile mahkemesinin görev alanındadır. Boşanma davasında yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi ölçüt alınır. Kesinleşmiş bir nafaka kararının ödenmemesi halinde ise yol değişir: bu artık bir icra takibi konusudur ve yeni bir dava açılmasına gerek yoktur. Ödenmeyen nafaka için mahkemeye başvurmak, çoğu zaman gereksiz bir zaman kaybı doğurur.
Protokol kontrol listesi
- Her nafaka kalemi ayrı başlıkla ve tutarıyla yazıldı mı?
- Artış ölçütü ve uygulanacağı tarih belirtildi mi?
- Çocukla kişisel ilişki günleri, saatleri ve teslim yeri somutlaştırıldı mı?
- Eğitim, sağlık ve olağanüstü giderlerin paylaşımı ayrıca düzenlendi mi?
- Ödeme kanalı ve gecikme halinde uygulanacak sonuç yazıldı mı?
Koşullar değiştiğinde
Tarafların gelir durumunun, çocuğun ihtiyaçlarının veya yaşam koşullarının değişmesi halinde nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması talep edilebilir. Bu talepler protokolde yer alan hükümleri kendiliğinden geçersiz kılmaz; değişikliğin somut belgeyle ortaya konması gerekir. Gelir belgeleri, sağlık raporları ve gider kayıtları düzenli biçimde saklandığında bu tür talepler çok daha sağlam kurulur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve her ailenin koşulları farklıdır. Protokolü imzalamadan önce metnin hukuki denetimden geçirilmesi ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.