Anlaşmalı boşanma protokollerinde nafaka maddesi kısa yazıldığı için sorunsuz sanılır; oysa ileride açılan uyarlama ve icra dosyalarının önemli bölümü tam da bu kısalıktan doğar. Nafaka türünün adlandırılmaması, artış ölçütünün belirsiz bırakılması ve ödeme düzeninin gösterilmemesi, tarafları yıllar sonra yeniden mahkeme kapısına götürür. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, maddenin nasıl kurulacağını ele alır.
Nafaka Türlerini Ayrı Ayrı Adlandırmak
Protokolde yalnız nafaka kelimesinin kullanılması yeterli değildir. TMK bakımından farklı işlevlere sahip nafakalar, farklı koşullara ve sonuçlara tabidir: yargılama sürerken hükmedilen tedbir nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödenen iştirak nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş lehine kurulan yoksulluk nafakası ve akrabalar arasında söz konusu olabilen yardım nafakası. Metinde hangi türün kastedildiği açıkça yazılmazsa, ileride kaldırma ya da artırma talebinde tartışma bu noktadan başlar. Çocuk sayısı birden fazlaysa her çocuk için ayrı tutar gösterilmesi de sonraki hesapları kolaylaştırır.
Artış Kaydını Belirlenebilir Yazmak
Artışa ilişkin cümlenin, ek bir yargılama gerektirmeden hesaplanabilir olması gerekir. Uygulamada tercih edilen yöntemler, her yıl ilan edilen resmî fiyat endekslerine ya da belirli bir orana atıf yapmaktır. Kaçınılması gereken ifadeler ise şunlardır:
- Ekonomik koşullara göre artırılır gibi ölçüsüz cümleler
- Tarafların her yıl yeniden anlaşacağı şeklindeki askıda düzenlemeler
- Hangi ayda ve hangi dönem verisi üzerinden artış yapılacağının gösterilmemesi
- Birden çok endekse aynı anda atıf yapılıp öncelik sırasının belirtilmemesi
İcra Edilebilirlik Testi
Protokol, hâkim tarafından onaylanıp hükme dönüştüğünde ilam niteliği kazanır ve ödenmeyen nafaka için ilamlı takip yapılabilir. Bu nedenle madde yazılırken şu sorulara cevap verilmelidir: Ödeme her ayın hangi gününde yapılacaktır? Hangi hesaba, hangi açıklamayla yatırılacaktır? Peşin ödemeler mahsup edilecek midir? Elden yapılan ödemeler nasıl belgelenecektir? Bu ayrıntılar yazılmadığında, ödendiği iddia edilen tutarların ispatı sonradan güçleşir. Ödenmeyen nafaka bakımından icra takibi ve kanunda öngörülen tazyik yaptırımlarının gündeme gelebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Uyarlama, Kaldırma ve Görevli Mahkeme
Nafaka, tarafların gelir ve ihtiyaç dengesine bağlı olduğundan zamanla değişebilir. Gelirin esaslı biçimde azalması, çocuğun ihtiyaçlarının artması ya da alacaklının yeniden evlenmesi gibi durumlar artırma, azaltma veya kaldırma taleplerine dayanak oluşturabilir. Yoksulluk nafakasının kendiliğinden ya da talep üzerine sona erdiği hâller TMK da düzenlenmiştir. Bu talepler protokolün bir parçası olarak değil, 4787 sayılı Kanun çerçevesindeki aile mahkemesinde ayrı dava olarak ileri sürülür; HMK usul kuralları uyarınca dilekçenin ve delillerin süresinde sunulması gerekir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir; tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve protokolün diğer maddeleriyle kurulan denge sonucu etkiler. İmza aşamasına gelmeden önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesini öneririz.