Velayet tartışmalarında asıl belirleyici olan, davanın uzun vadeli sonucundan önce yargılama sürerken çocuğun kiminle yaşayacağına ilişkin geçici düzenlemedir. Fiili durum ne kadar uzun sürerse, esas karara etkisi de o ölçüde artar.
Görevli Mahkeme ve Yetki
Velayet, kişisel ilişki ve nafaka talepleri aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülen velayet talebinde yetki, TMK'nın boşanmaya ilişkin yetki kuralına bağlıdır: eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Boşanma kesinleştikten sonra açılan velayetin değiştirilmesi davalarında ise çocuğun yerleşim yeri mahkemesinin yetkisi ön plana çıkar. Bu ayrım gözden kaçtığında dosya, esasa girilmeden yetki yönünden reddedilebilir.
Geçici Tedbirin Zamanlaması
Hâkim, dava süresince çocuğun bakımı, korunması ve kişisel ilişki düzeni bakımından gerekli geçici önlemleri alabilir. Talebin dava dilekçesiyle birlikte ve gerekçeli biçimde sunulması, ilk duruşmayı beklemeden karar verilme ihtimalini artırır. Gerekçe soyut ifadelerle değil, çocuğun günlük düzenine ilişkin somut verilerle kurulmalıdır: okul, sağlık takibi, bakım veren kişinin çalışma saatleri gibi.
Tebligat Gecikmesi Çocuğun Düzenini Etkiler
- Karşı tarafa tebligat yapılamadığı sürece duruşma günü ileri atılır ve fiili durum kendiliğinden uzar.
- Adresi bilinmeyen eş için ilanen tebligat süreci aylar alabildiğinden, geçici tedbir talebi ayrıca ve öncelikli olarak vurgulanmalıdır.
- Yurt dışında yaşayan ebeveyn bakımından uluslararası tebligat usulü işleyeceğinden, çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin tedbir talebi baştan gündeme getirilmelidir.
- Tedbir kararının karşı tarafa tebliğ edilmemesi, kararın uygulanmasını ve ihlal halinde icra takibini geciktirir.
Talebi Destekleyen Unsurlar
- Çocuğun okul devam kayıtları, öğretmen görüşü ve sağlık raporları.
- Ebeveynlerin çalışma düzeni, konut koşulları ve bakım desteği.
- Varsa aile içi şiddet iddiasına ilişkin koruma kararları ve tutanaklar.
- Çocuğun yaşına göre görüşünün alınmasına ilişkin talep ve uzman incelemesi istemi.
Velayet dosyalarında ölçüt her zaman çocuğun üstün yararıdır; ebeveynlerin birbirine yönelik iddiaları ancak bu ölçüte etkisi ölçüsünde değerlendirilir. Süreci başlatmadan önce çocuğun mevcut düzenini koruyacak bir plan üzerinde hukukçuyla çalışmanız yerinde olur. Bu açıklamalar genel niteliktedir ve somut dosya değerlendirmesinin yerini almaz.