Anlaşmalı boşanmada hazırlanan protokolün en tartışmalı başlığı çoğu zaman velayet düzenlemesidir. Protokol imzalanmış olsa bile hâkim, çocuğun üstün yararı bakımından metni denetler ve gerekli gördüğü değişikliği isteyebilir. Bu yazı, velayet protokolünü ispat edilebilir biçimde kurmaya ve talebi yetkisiz bir makama yönlendirmekten kaynaklanan zaman kaybını önlemeye odaklanmaktadır.
Protokol Bir Sözleşme Değil, Onaya Tabi Bir Metindir
TMK ve HMK çerçevesinde velayet, tarafların serbestçe pazarlık edebileceği bir alacak kalemi gibi değerlendirilmez. Ebeveynler kişisel ilişki günlerini kararlaştırabilir; ancak hâkim bu düzenlemeyi çocuk yararına uygun bulmazsa değiştirilmesini isteyebilir. Bu nedenle protokolün velayet kısmı, tarafların uzlaşısını değil çocuğun günlük yaşam düzenini anlatmalıdır: okul, sağlık takibi, ders dışı etkinlikler ve bakımı fiilen kimin üstlendiği.
Hangi Mahkeme, Hangi Talep?
Boşanma devam ederken velayete ilişkin geçici düzenlemeler boşanma davasına bakan aile mahkemesinden istenir. Boşanma kesinleştikten sonra ortaya çıkan değişiklikler ise ayrı bir dava konusudur ve kural olarak çocuğun yerleşim yeri esas alınarak açılır. Uygulamada sık görülen hata, kesinleşmiş kararın değiştirilmesi talebinin eski dosyaya dilekçe olarak sunulması veya icra dairesine yönlendirilmesidir. İcra dairesinin görev alanı, kişisel ilişkinin fiilen kurulmasına yöneliktir; velayetin kime ait olacağı orada tartışılamaz.
Velayette İspat Neye Dayanır?
- Çocuğun bakım ve eğitim geçmişini gösteren okul ve sağlık kayıtları
- Ebeveynin çalışma düzeni, mesai saatleri ve fiilen ayırabildiği zaman
- Barınma koşulları ve çocuğun alışkın olduğu çevrenin sürekliliği
- Kişisel ilişkinin geçmişte nasıl yürüdüğüne dair yazışma ve teslim kayıtları
- Uzman raporlarına esas olacak sosyal inceleme talebinin zamanında yapılması
İdrak Çağındaki Çocuğun Dinlenmesi
Çocuğun görüşü, yaşına ve olgunluğuna göre dikkate alınır. Bu görüşün alınması ebeveynlerden birinin lehine bir delil üretme aracı değildir; hâkim, çocuğun yönlendirilip yönlendirilmediğini de değerlendirir. Bu nedenle çocuğu sürece dâhil eden yazışmalar, dosyada beklenenin tersi bir izlenim yaratabilir.
Protokolün İnfaz Edilebilir Yazılması
Kişisel ilişki hükmü "uygun zamanlarda görüşme" gibi belirsiz yazıldığında, ihlal hâlinde icra takibi de şikâyet yolu da işlemez hâle gelir. Gün, saat, teslim ve iade yeri ile bayram ve tatil düzeninin ayrı ayrı belirtilmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkların büyük kısmını baştan önler. Nafaka artış ölçütünün metinde açıkça yer alması da ileride yeni dava açma ihtiyacını azaltır.
Aile dosyalarında sonuç, ebeveynlerin talebinden çok çocuğun somut yaşam koşullarına göre şekillenir. Kendi durumunuza uygun bir protokol kurgusu için dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.