Anlaşmalı ayrılıkta imzalanan protokol, tarafların o günkü koşullarını yansıtır; çocuğun yaşı, okulu ve tarafların yaşadığı yer değiştiğinde metin fiilen işlemez hâle gelebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu velayet düzenlemesini çocuğun yararına bağladığından, protokoldeki bir hüküm tarafları bağlasa da mahkemeyi mutlak biçimde bağlamaz. İtirazın tekniği de buradan doğar.
Protokolün Hangi Hükmüne İtiraz Edildiğini Ayırmak
Velayet, kişisel ilişki takvimi ve iştirak nafakası çoğu zaman tek paragrafta toplanır; oysa bunlar farklı ölçütlere tabidir. Kişisel ilişkinin uygulanamaz hâle gelmesi ile velayetin değişmesini gerektiren bir durumun doğması aynı şey değildir. Dilekçede bu ayrım yapılmadığında, talep bütün hâlinde reddedilebilir.
Değişen Koşulun İspatını Somutlaştırmak
Mahkemeden istenen, geçmişin yeniden tartışılması değil, protokol tarihinden sonra ortaya çıkan bir değişikliğin gösterilmesidir. Bu nedenle sunulacak deliller tarih ekseninde dizilmelidir:
- İkametin veya iş yerinin değiştiğini gösteren kayıtlar
- Okul devam ve başarı durumuna ilişkin yazılar
- Sağlık raporları ve tedavi sürekliliğini gösteren belgeler
- Teslim ve iade günlerine ilişkin yazışmalar
- Uygulanmayan görüşmelere dair icra veya tutanak kayıtları
Yazışmaları Delil Diline Çevirmek
Taraflar arasındaki mesajlaşmalar dosyaların çoğunda mevcuttur ancak çıktı alınıp yığın hâlinde sunulduğunda ispat değeri düşer. Yazışmanın hangi hükümle ilgili olduğu, tarihi ve kimden geldiği bir tablo hâlinde eşleştirildiğinde metin okunabilir hâle gelir. 6100 sayılı HMK'nın delil sunumuna ilişkin düzeni gereği, bu eşleştirmenin dilekçede yapılması beklenir.
Uzman İncelemesi ve Çocuğun Dinlenmesi
Aile mahkemelerinin kuruluşunu düzenleyen 4787 sayılı Kanun uyarınca dosyalarda sosyal inceleme yapılması olağandır. Bu incelemeye hazırlık, tarafların anlatımından çok yaşam düzeninin gözlemlenebilir olmasıyla ilgilidir. İnceleme raporunda eksik kalan hususlar varsa, rapora karşı beyanda genel itiraz yerine hangi tespitin hangi belgeyle çeliştiği gösterilmelidir.
Yeni Protokol mü, Dava mı?
Taraflar arasında iletişim sürüyorsa, tadil edilmiş bir metinle mahkeme onayına gitmek, uzun bir yargılamadan hızlı sonuç verebilir. Ancak metnin uygulanmama geçmişi varsa, aynı yapıyı tekrar eden bir anlaşma sorunu ertelemekten öteye geçmez. Bu tercihte ölçüt, hükmün icra edilebilir açıklıkta yazılıp yazılamayacağıdır: gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri belirsizse anlaşma yeniden uyuşmazlık üretir.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı ve tarafların koşulları her dosyada farklı bir denge kurar. Adım atmadan önce mevcut protokolün ve delillerin birlikte değerlendirilmesi önerilir.