Anlaşmalı boşanma protokolünde velayet maddesi, tarafların üzerinde serbestçe anlaşabildiği sıradan bir kalem gibi görünür; oysa hâkimin resen denetlediği çekirdek konulardan biridir. TMK bakımından ölçüt çocuğun üstün yararı olduğu için, protokolde yazılan cümlenin hem hukuken onaylanabilir hem de günlük hayatta işleyebilir olması gerekir. Uygulamada dosyaların geri dönmesine yol açan asıl sorun, tarafların anlaşamaması değil, anlaşmanın usule uygun biçimde belgelenmemesidir.
Velayet Maddesinin Onaylanabilir Olması İçin Gerekenler
Velayet, kamu düzenine ilişkin niteliği nedeniyle tarafların pazarlık serbestisiyle sınırsız biçimde şekillendirebileceği bir konu değildir. Hâkim, protokolü çocuğun yararına uygun bulmazsa değişiklik önerebilir; taraflar bu değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma talebi çekişmeli yargılamaya dönüşür. Bu nedenle protokol metni, velayetin kime bırakıldığını, çocuğun mutat meskeninin nerede olacağını ve eğitim, sağlık, yurt dışına çıkış gibi kararların nasıl alınacağını tereddüde yer bırakmadan göstermelidir.
Kişisel İlişki Takvimini Ölçülebilir Yazmak
Protokoldeki en sık ihtilaf kaynağı, kişisel ilişkinin soyut ifadelerle düzenlenmesidir. Uygulanabilir bir takvim şu başlıkları içerir:
- Hafta içi ve hafta sonu görüşmelerinin gün, saat ve teslim yeri bilgisiyle yazılması
- Yarıyıl ve yaz tatillerinin başlangıç ve bitiş şeklinin belirlenmesi
- Dinî bayramlarda dönüşümlü düzenin açıkça kurulması
- Çocuğun doğum günü, anneler ve babalar günü gibi özel günlerin ayrıca ele alınması
- Uzak mesafe hâlinde ulaşım masrafının kimin üstleneceği
- Görüntülü görüşmenin sıklığı ve makul saat aralığı
Aile Mahkemesi Aşamasında Sık Görülen Usul Aksaklıkları
Anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmada bizzat hazır bulunup iradelerini hâkim önünde açıklaması aranır; yalnız vekil aracılığıyla yürütülen bir duruşma bu şartı karşılamaz. Protokolün imzasız sayfa içermesi, ekli belgelerle çelişmesi ya da nüfus kayıtlarıyla uyumsuz isim ve tarih taşıması da dosyayı bekletir. 4787 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan aile mahkemeleri, gerektiğinde pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan görüş alabilir; çocuğun yaşı ve idrak düzeyi elverdiğinde dinlenmesi de gündeme gelir. Bu ihtimalleri baştan öngörmek, ek süre kayıplarını azaltır.
Protokol Onaylandıktan Sonra Ne Değişebilir?
Velayete ilişkin kararlar, klasik anlamda değişmez bir kesin hüküm oluşturmaz. Çocuğun yaşam koşullarında, ebeveynlerin yerleşim yerinde veya sağlık durumunda esaslı değişiklik olduğunda velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Bu nedenle protokol yazılırken, ileride uyarlama talebine dayanak yapılabilecek somut ölçütlerin metne yansıtılması yararlıdır. HMK usul kuralları uyarınca yeni talebin ayrı bir dava olarak açılması gerektiği de göz ardı edilmemelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; her ailenin koşulları, çocuğun yaşı ve tarafların yerleşim düzeni sonucu değiştirebilir. Protokol metnini imzalamadan önce dosyanızın özelliklerine göre hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.