Bir yakının vefatından sonra terekedeki borçlar, mirasçı hiçbir işlem yapmasa bile kendiliğinden ona geçer. Türk Medeni Kanunu külli halefiyet ilkesini benimsediği için, borçtan kurtulmanın yolu üç aylık ret süresini doğru mahkemede ve doğru usulle kullanmaktan geçer. Aşağıdaki kontrol listesi, reddi miras dosyalarında en sık karşılaşılan mercii ve süre hatalarını erken aşamada elemek için hazırlanmıştır.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı Nasıl Tespit Edilir
Ret süresi yasal mirasçılar bakımından, mirasbırakanın ölümünü ve kendilerinin mirasçı olduğunu öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Atanmış mirasçılarda ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih esas alınır. Uygulamada tartışma çoğu zaman ölüm tarihinde değil, öğrenme tarihinin ispatında çıkar. Nüfus kaydındaki tarih ile fiilen haberdar olunan tarih farklıysa; yurt dışında bulunma, uzun süreli kopukluk veya soybağının sonradan belirlenmesi gibi olguları gösteren belgeler dilekçeye baştan eklenmelidir.
Mercii ve Usul Kontrol Listesi
- Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; asliye hukuk mahkemesine yöneltilen beyan görev yönünden reddedilir.
- Yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir; mirasçının kendi ikametgâhı ölçüt değildir.
- Ret beyanı notere, nüfus müdürlüğüne ya da icra dairesine yapılamaz; bu makamlara verilen dilekçe süreyi korumaz.
- Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır; koşula bağlanan veya belli mal kalemleriyle sınırlandırılan ret sonuç doğurmaz.
- Terekeye ilişkin kabul anlamına gelebilecek fiiller, olağan yönetim işleri dışında kaldığında ret hakkını düşürebilir.
Süre Geçtiyse Hangi Eksene Geçilir
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm anında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras hükmen reddedilmiş sayılır. Bu durumda takip başlatan alacaklıya karşı def'i olarak ileri sürülebileceği gibi, terekenin borca batık olduğunun tespiti amacıyla süreye bağlı olmayan bir dava da açılabilir. Üç aylık süre kaçırılmışsa dosyanın ekseni buraya taşınmalı; iki yol tek dilekçede karıştırılmamalıdır, çünkü talep sonuçları ve husumet yönü birbirinden farklıdır.
Ret Kararından Sonra Gündeme Gelenler
Ret yalnızca beyanda bulunanı ilgilendirmez. Reddeden mirasçının payı sıradaki mirasçılara geçer ve onlar için kendi üç aylık süreleri işlemeye başlar; bu nedenle aile içinde eş zamanlı planlama yapılması yerinde olur. Alacaklıları zarara uğratmak amacıyla yapılan ret için iptal davası açılabileceği, ayrıca ödemeden aciz bir mirasbırakandan ölümünden önceki beş yıl içinde alınan ve paylaşmada geri verilmesi gereken değerler ölçüsünde alacaklılara karşı sorumluluk doğabileceği de hesaba katılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her tereke kendi belge düzeni içinde değerlendirilmelidir. Ölüm tarihi, mirasçılık belgesi ve borç yapısı bir araya getirilmeden verilecek karar geri dönülmesi güç sonuçlar doğurabileceğinden, dosyanız için ayrıntılı bir hukuki değerlendirme almanız önerilir.