Miras bırakanın ölümünün ardından mirasçıların önünde birbiriyle çelişebilen iki yol vardır: terekeyi reddetmek ya da saklı payına yönelik tasarrufları tartışmak. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, kısa süreli olan ret yolu ile daha uzun bir takvime yayılan tenkis talebinin nasıl ayrıştırılacağını anlatıyor.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı
Mirasın reddi için tanınan süre üç aydır. Bu sürenin ne zaman başladığı, mirasçının sıfatına göre değişir: yasal mirasçılar bakımından kural olarak ölümü öğrenme anı, atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği an esas alınır. Sürenin kaçırılması mirasın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur ve bu andan sonra tereke borçlarından sorumluluk gündeme gelir.
Gerçek Ret ile Hükmen Ret
- Gerçek ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan sözlü veya yazılı beyanla gerçekleşir ve tutanağa geçirilir.
- Terekenin borca batık olduğu açıksa, mirasın hükmen reddedilmiş sayılması söz konusu olabilir.
- Hükmen ret iddiası, alacaklılara karşı ileri sürülür; takip başlatılmışsa bu husus takip içinde de gündeme getirilir.
- İki yolun görev ve usul bakımından farklı işlediği gözden kaçırılmamalıdır.
Reddi Bozan Davranışlardan Kaçınmak
- Terekeye ait taşınırların kullanılması veya paylaşılması ret hakkını ortadan kaldırabilir.
- Miras bırakanın hesabından yapılan tasarruflar, mirası kabul iradesi olarak yorumlanabilir.
- Olağan cenaze giderleri ile terekenin yönetimi kapsamındaki zorunlu işlemler ayrı değerlendirilir.
- Tereddüt halinde, tespit ve defter tutulması istenerek karar için zaman kazanılabilir.
Saklı Pay Talebi Ret ile Bağdaşır mı
Mirası reddeden kişinin, aynı terekeden saklı payına dayanarak talepte bulunması kural olarak beklenemez. Bu nedenle borca batık olduğu düşünülen bir terekede önce mal varlığı tablosunun çıkarılması gerekir. Saklı payı zedeleyen kazandırmalar bakımından tenkis yoluna başvurulacaksa, bu talep hak düşürücü sürelere tabidir ve talebin dayandığı tasarrufun öğrenildiği an belgelenmelidir. Muvazaalı olduğu düşünülen devirler için ise tenkisten farklı bir hukuki temel gündeme gelir.
Yanlış Kapı Örnekleri
Ret beyanının noterde yapılması ya da bankaya bildirilmesi, mahkeme kaydının yerini tutmaz. Aynı şekilde veraset ilamı alınmasının mirası kabul veya ret anlamına geldiği düşüncesi de yaygın bir yanılgıdır. Terekeye ilişkin talepler ile mirasçılar arasındaki paylaşım uyuşmazlıkları farklı mahkemelerin alanına girer; dilekçe hazırlanmadan önce bu ayrımın netleştirilmesi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; terekenin yapısı ve mirasçıların sayısı hesapları değiştirir. Ret süresi kısa olduğundan, ölüm haberinin ardından tereke tablosunun hızla çıkarılması ve hukuki görüş alınması önem taşır.