Miras, ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer; borçlar da bu geçişin parçasıdır. Bu nedenle terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasçının en kritik kararı reddi miras yoluna gidip gitmeyeceğidir. Kararın kendisi kadar, hangi tarihe kadar ve nereye yöneltileceği de sonucu belirler.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar
TMK, yasal mirasçılar bakımından mirasın reddi için üç aylık bir süre öngörür. Bu süre yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar bakımından ise tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten itibaren işler. Uygulamadaki tartışma çoğu zaman öğrenme tarihi üzerinde yoğunlaşır; bu nedenle nüfus kayıtları, tebligat evrakı ve mirasçılık belgesi talep tarihleri birlikte değerlendirilmelidir. Sürenin geçmesi hâlinde miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır.
Süre Geçmişse Elde Kalan Yollar
- Terekenin borca batık olduğunun tespiti istemi, ölüm anında borca batıklık açıkça belliyse gündeme gelir
- Mirasın hükmen reddi, ayrı bir dava olarak değerlendirilir ve süreye bağlı ret ile karıştırılmamalıdır
- Mirasçının terekeye ilişkin işlem yapmış olması, ret hakkının düşmesine yol açabilir
- Resmî defter tutulması talebi, borç tablosunu netleştirmek için ayrı bir seçenektir
Bu ayrımın gözden kaçırılması, süresi geçmiş bir dosyada hâlâ yapılabilecek olan işlemlerin kaçırılmasına neden olur.
Görevli Mahkeme ve Yetkili Yer
Mirasın reddi beyanı, sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Yetkili mahkeme, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki mahkemedir. Mirasçının kendi yerleşim yerinde yaptığı beyanın, yetkili mahkemeye gönderilmesi gerekebilir; bu gönderim sırasında geçen zamanın süreyi etkilemesi ihtimali gözetilerek beyan mümkün olan en erken tarihte verilmelidir. Hükmen ret talebi ise HMK'nın genel kuralları çerçevesinde değerlendirilir ve alacaklıya husumet yöneltilmesi gerekir.
Ret ile Kabul Arasındaki Karar
- Tereke envanteri çıkarılır: taşınmazlar, banka hesapları, araç kayıtları ve varsa ticari ortaklık payları.
- Borç tarafı taranır: icra dosyaları, kredi ve kefalet ilişkileri, vergi borçları.
- Aktif ile pasif karşılaştırılır; ipotekli taşınmazlarda net değer hesaplanır.
- Diğer mirasçıların tutumu öğrenilir, çünkü bir mirasçının reddi diğerlerinin payını etkileyebilir.
- Karar verilir ve süre dolmadan yazılı olarak mahkemeye bildirilir.
Alacaklılarla Uzlaşma Seçeneği
Terekenin bir bölümü değerliyse, alacaklılarla yapılandırma görüşmesi reddin alternatifi olabilir. Ancak bu görüşmelerde terekeye ilişkin tasarrufta bulunmak, ret hakkını ortadan kaldırabileceğinden görüşmeler süre dolmadan ve tasarruf niteliği taşımayacak biçimde yürütülmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her terekenin bileşimi ve öğrenme tarihi farklıdır. Süre çok kısa olduğundan, ölüm tarihini takip eden günlerde bir hukukçuyla görüşmeniz hak kaybını önlemek bakımından önemlidir.