Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların saklı payını zedelediğinde tenkis gündeme gelir. TMK ve HMK uygulamasında tenkis, hem hesap tekniği hem de süre hassasiyeti nedeniyle dikkat isteyen bir taleptir. Bu rehber, paylaşım masasına oturmadan önce yapılması gereken hazırlığı ve dava yoluna geçiş kararını ele alır.
Saklı Pay Hesabının Mantığı
Tenkis tartışması, terekenin sadece ölüm anındaki hali üzerinden yürütülemez. Miras bırakanın sağlığında yaptığı belirli kazandırmalar hesaba geri eklenerek farazi bir tereke oluşturulur; saklı pay bu tutar üzerinden hesaplanır. Bu nedenle banka hareketleri, tapu devirleri ve şirket pay devirleri geriye dönük olarak taranmalıdır.
Sıra ve Süre Hassasiyeti
Tenkiste kazandırmalar aynı anda değil, kanunda öngörülen sıraya göre indirime tabi tutulur. Ayrıca talep, hak düşürücü nitelikte sürelere bağlanmıştır ve bu sürelerin başlangıcı için hem saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği an hem de mirasın açıldığı an ayrı ayrı belirlenmelidir. Öğrenme anının belgeyle desteklenememesi, uygulamada en sık karşılaşılan kayıp nedenidir.
Aile İçi Anlaşma: Taksim Sözleşmesi
Mirasçılar dava açmadan paylaşım üzerinde anlaşabilir. Böyle bir anlaşmanın kalıcı olması için üç unsur gereklidir:
- Terekenin tamamının, borçlar dâhil olmak üzere listelenmesi.
- Taşınmaz devirlerinin resmî işlemle tamamlanacağının takvime bağlanması.
- İbra kapsamının, bilinmeyen malvarlığı çıkması ihtimali düşünülerek açıkça yazılması.
Eksik bir liste üzerine kurulan anlaşma, birkaç yıl sonra yeni bir uyuşmazlık olarak geri döner.
Dava Yolu Seçildiğinde
Dava tercih edilirse talep sonucunun ve davalıların doğru belirlenmesi önem taşır; kazandırma birden fazla kişiye yapılmışsa husumetin kime yöneltileceği ayrıca değerlendirilir. Tereke tespiti veya ihtiyati tedbir talebiyle malvarlığının korunması, esas hakkındaki karardan önce gündeme alınmalıdır.
Not
Miras dosyalarında zaman baskısı ile aile içi ilişkiler çoğu kez birbiriyle çelişir; kararın bilinçli verilmesi bu yüzden önemlidir. Buradaki bilgiler geneldir ve tereke yapısına göre değişebileceğinden, hesap ve süre analizinin uzmanla birlikte yapılması yerinde olur.